PEKİN

Çin, ABD'nin kendisiyle nihai bir hesaplaşmaya hazırlandığının elbette farkında, bu hesaplaşma için de zamana ihtiyacı var.

Pekin zamanın geçmesini beklerken, ABD'nin ikincil yaptırımlarının hedefi olmak istemiyor.

Geçen Ekim'de Rus petrol şirketleri Rosneft ve Lukoil'e gelen ABD yaptırımlarının ardından Çin, Rusya'dan deniz yoluyla petrol alımını hemen kesti.

İran konusunda da durum farklı değil.

Günde 11 milyon varil petrol ihtiyacı bulunan Çin, tanker şirketlerinin verilerine göre, son haftalarda İran'dan aldığı petrolü geçen seneye göre yüzde 30azalttı.

Sonuç olarak, ABD, İran'ı vurursa, Çin'in askeri bir yanıt vermesi şu an olası değil.

Bunun birden çok sebebi var, birincisi Çin'in İran ile Şanghay İş birliği Örgütü ve BRICS gibi çeşitli ortaklıkları var ama Tahran ile Pekin arasında bir savunma iş birliği anlaşması gibi bir anlaşma yok.

İkincisi, Çin, dev enerji ihtiyacı ve ticaret iştahı çerçevesinde Ortadoğu'da çok katmanlı bir politika yürütüyor.

Yani İsrail ile de ilişkisi var, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan'la da dolayısıyla Pekin böyle bir çatışmanın direkt tarafı olmayacaktır.

Çin'i askeri çatışmalardan uzak tutacak bir diğer sebep, Tayvan meselesi ve Pasifik bölgesindeki ABD ve müttefiklerinin ülkeyi kuşatma çabaları.

Hazırlığını buna göre yapan Çin'in, yeni bir cephe açması akla ve mantığa uygun değil.

Dolayısıyla da olası bir ABD operasyonu sırasında Çin diplomatik olarak sesini yükseltecektir ama askeri alanda sessiz kalmayı tercih edecektir.

Batılı medya kuruluşları geçen seneki saldırının ardından Pekin'in Tahran'a roket yakıtı yolladığını duyurdular.

Çin Dışişleri Bakanlığı hemen bir açıklama yaparak, İran'a yollanan sodyum perkloratın Çin'de kontrollü bir emtia olmadığını ve ihracatının normal ticaret olarak kabul edildiğini duyurdu.

Özetle, Pekin, ABD'nin hazırlandığı hesaplaşma için Pasifik'i ve askeri olarak da ABD'nin önünde olacağı 2035'i bekliyor.

MOSKOVA

Rusya için durum daha karmaşık.

Moskova, Ukrayna'daki toprak kazanımlarının dünya tarafından tanınmasını ve yaptırımların sona ermesini arzuluyor.

Bu amaca ulaşmanın yolu da Beyaz Saray'da oturan Başkan Trump ile ilişkileri korumaktan geçiyor.

Rusya, Ukrayna savaşı sırasında İran'dan aldığı insansız hava araçlarını kullanıyor ama İran'ı savunmak için bir askeri yükümlülüğü yok.

Ocak 2024'te Rusya ile İran arasında imzalanan Stratejik Ortaklık Antlaşması'nda savunma ve güvenlik iş birliği maddeleri var ama bu askeri bir müdahale durumunda diğer ülkeye çatışmaya direkt girme sorumluluğu yüklemiyor.

Anlaşma daha çok topraklarını birbirine karşı saldırılarda kullandırmama taahhüdü içeriyor.

Tıpkı Çin gibi Rusya da İran politikasını belirlerken bölge ülkeleriyle arasındaki ilişkileri de hesaba katıyor.

WASHINGTON

Haklı olmanın değil güçlü olmanın geçerli olduğu bir dünyada yaşıyor olmak bile ABD'deki soru işaretlerini dağıtmaya yetmiyor.

Washington'da bu sıralar en fazla sorulan iki soru şu:

Başkan Trump, geçen yıl düzenlenen saldırının ardından İran'ın nükleer tesislerinin yok edildiğini açıklamıştı.

ABD'liler "Madem tesisler yok edildi, şimdi niye böyle bir yığınak yaptık, neden İran'ı ne zaman vuracağımız konuşuluyor" diye soruyorlar.

Tek soru bu değil elbette, 2024 seçim kampanyasına, ABD'yi dış çatışmalardan çekme vaadiyle giren Başkan Trump, şimdi neden nereye evrileceği belirsiz bir savaşı masada tutuyor

Seçmen ve Kongre üyeleri dışında Beyaz Saray ve Pentagon'da da cevabı aranan sorular var:

Mesela rejim yıkılırsa geçiş dönemine kim liderlik edecek Washington'da Pehlevi'nin bu sorunun cevabı olamayacağını düşünen çok.

Bir diğer soru, bir askeri operasyona karşı çıkmayacağı belli olan Rusya ve Çin, Tahran'da tamamen Batı yanlısı bir yönetim kurulması için adımlar atıldığında yine tamamen sessiz kalırlar mı

Başka sorular da var:

Mesela savaşın çok uzaması ya da kontrolden çıkması durumunda Gazze'deki barış çabaları bu durumdan nasıl etkilenir

Mesela seçimlerin yaklaştığı İsrail'de, Netanyahu olası bir harekâtı kendine siyasi fayda sağlamak adına nasıl kullanır, bu uzun vadede ABD'nin bölgedeki inandırıcılığına ne kadar zarar verir, yatırım kayıplarına yol açabilir mi

Sonuç olarak ABD; savaş düğmesine basmadan önce belirsizlikleri ve riskleri minimize etmek istiyor.