Bireyi ulusa dönüştüren güç: SANAT

Ambalaj şirketimiz halka açık olduğu için yönetim kurullarımızda bağımsız üyeler de bulundurmak mecburiyetimiz vardır. Bu yıl da Hasan Erinç dostumuz aramıza katıldı. Arada iş dışı sohbet ederken Hasan'ın babasının, 2015 yılında kaybettiği Profesör Sıtkı M. Erinç ol­duğunu öğrendim. Bana, babasının "Sanat Sos­yolojisine Giriş" ve "Sanat Psikolojisine Giriş" isimli kitaplarını getirdi.

Kabataş Erkek Lisesinden sonra Ankara Üni­versitesi SBF'nde lisansını, Hacettepe Üniver­sitesinde ise yüksek lisansını tamamlayan Sıtkı Bey'in 1994'de profesör olarak, başta eğitim al­dığı kurumlar olmak üzere farklı üniversiteler­de de kültür, estetik, sanat felsefesi, sanat psiko­lojisi, çağdaş sanat ve yorumu gibi dersler ver­miş olduğunu öğrendim.

Sıtkı Bey'in beni etkileyen yönü ise kendisi­nin varlığından ve görüşlerinden habersiz ola­rak senelerdir anlatmaya çalıştığım sanat top­lum ilişkisini benim beceremeyeceğim bir dil ve zerafetle kaleme almış olmasıdır. ünkü ben, bir toplumun kendini geliştirmesi için çağdaş sanatın araştırmacı ve sorgulayıcı dürtüsünden faydalanılması gerektiğini; sanata yapılacak her yatırımın, toplumun geleceğine yol gösterme­si açısından elzem olduğunu; sosyal yapıların ve ülkelerin varlığını sürdürebilmesinin, onu oluşturan bireylerin bir "ulus" bilincine ulaş­masına bağlı olduğunu; bireyleri ulus haline ge­tiren temel unsurun ise ortak kültürü ve değer­leri paylaşabilmelerinin olduğunu, bu harcın bağlayıcı kimyasallarından birinin de sanat ol­duğunu vurgulamaya çalışıyorum. Profesör Sıt­kı M. Erinç bu naçizane tespitimi tabii ki kendi zarif akademik diliyle şöyle yazmış: "Sosyal ya­pının varlığını sürdürmesi hem bir geçmişi im­ler, hem de geleceği. Bu üç zamanı; dünü, bugü­nü ve yarını birbirine bağlayan temel öge eği­timdir. Bu eğitim sayesinde insanlar önce Birey olurlar; yani bir toplumun üyesi... Bu üyelik bir uyum, bir armoni göstermiyorsa, gösteremiyor­sa sosyal yapı da sallanmaya başlar. Bu denge­yi sağlayan kültür öğelerinden biri de tartışma­sız sanattır. Sanat hem bu eğitimin bir aracıdır, hem de amacıdır." Yazılarımın birçok yerinde, "İnsanları dilleri, dinleri, ırkları, renkleri ile sı­nıflandırıyoruz, ancak insanların öyle ortak bir davranışı var ki bu özellikleri ile hiçbir sınıfa ayırmadan sadece Sanatçı olarak adlandırabili­riz. Sanatçı, eserinde etnik ve yöresel bir ayrın­tı kullanmadıysa onun hangi milletten olduğunu tahmin etmek çok zorlaşır" diye yazmışımdır.

Profesör Erinç'in bu konuyu işlerken kullandı­ğı cümleler şöyle: "Sosyal yapıyı var eden de, sür­düren de, eğer o yapıyı bir ülke olarak kabul eder­sek ki, esas amaç da budur, yani ülkeyi tanımla­yan ve çözümleyen, "Ulus" adını verdiğimiz insan topluluğudur. Bu insanları aynı amaç, aynı gaye ve aynı tutkular içinde toplayabilmek, toplan­dıklarını kanıtlayabilmek de ancak sanatla ola­naklıdır herhalde." Ve özetliyor Profesör Erinç: "insanlar aynı kültürü, aynı kültürel değerleri paylaşabiliyorlarsa o insanlar bir ulus oluşturabi­lirler." Prof. Erinç'in bu yaklaşımı; sosyoloji, tarih ve sanat felsefesinde "kültürel milliyetçilik, ortak vicdan ve sanatın bütünleştirici gücü" kavramla­rıyla paralellik göstermektedir.

Bir toplumun ortak hafızasını oluşturuyor

Ulusallaşma sürecinde ortak duyguların üre­tilmesi ve sergilenmesinin ancak sanatla müm­kün olabileceğini tespit etmiş olan Atatürk'ün, "Sanatsız kalan bir milletin hayat damarların­dan biri kopmuş demektir" sözünü "Arada sanat için de iki güzel söz edelim" amacıyla sarf ettiği­ni düşünmüyorsunuzdur herhalde. Bu sözün al­tında "Türk Milleti Ulus olma yolunda hızlı yol katetmek istiyorsa sanatın en etkin yol gösterici olduğunu kabul etmelidir" mesajı yatmaktadır.