Trump, Putin ve Şi'nin Şenzen'de bir araya gelmesi daha şimdiden "Yalta 2.0" olarak adlandırılıyor. Bu benzetme, üç büyük gücün dünyayı yeniden paylaşacağı, Ukrayna'dan İran'a, Tayvan'dan Pasifik'e kadar yeni nüfuz alanları belirleyeceği fikrine dayanıyor. Hatta yeni düzen kurulacağından bile bahsediliyor. Fakat tarihsel benzetmeler, analizi kolaylaştırdığı kadar yanıltabilir de...
En son söyleyeceğimi en başta söyleyeyim: Şenzen, yeni bir Yalta olamayacağı gibi tersine Yalta benzeri bir düzen kurmanın artık ne kadar zorlaştığının da göstergesidir.
1945 Yalta Konferansı, savaşın galipleri olan ABD, Sovyetler Birliği ve İngiltere'nin, savaş henüz tam olarak bitmeden, ortaya çıkacak dünya düzenini müzakere ettiği bir toplantıydı. Bu güçlerin konuştuklarını dünyaya kabul ettirecek askeri, ekonomik ve siyasal kapasiteleri de vardı. Zaten galiplerdi. Avrupa'nın önemli bölümü fiilen ordularının denetimindeydi. Yalta, bu bakımdan, mevcut güç dengelerinin, ittifak ortağı galiplerin ganimet paylaşımının ve kuracakları yeni düzenin müzakeresiydi.
Bugün ise ne ABD, eski hegemonyasını sürdürebilecek bir kapasiteye sahip ne Çin onun yerine geçecek küresel bir hegemonya kurabiliyor ne de Rusya, Sovyetler Birliği ölçüsünde bir karşı-hegemonya üretebiliyor. Gramsci'nin kavramlarıyla söylersek, hegemonya askeri kuvvet veya ekonomik büyüklükten ibaret değildir; rıza üretme, kurum kurma, norm belirleme, ideolojik - söylemsel üstünlüğü tesis etme ve bir tarihsel blok oluşturma kapasitesidir. ABD'nin bu kapasitesi fazlasıyla aşınıyor. Çin güçlü bir ekonomik ve teknolojik kutup haline geldi fakat kendi değerleri ve kurumları etrafında küresel rıza üreten bir düzen kuramıyor. Rusya ise askeri ağırlığına rağmen, bir karşı-hegemonik düzenin ideolojik, ekonomik ve politik çekim merkezinden uzak görünüyor.
Dahası, 1945'te aynı savaşta aynı tarafta bulunan ve galip gelen güçler yeni bir düzenin kurucu ortaklarıydı. Şenzen'de ise ortak bir tarihsel proje yok. ABD ile Çin arasında teknoloji, ticaret, Pasifik ve Tayvan merkezli derin bir rekabet, ABD ile Rusya arasında Ukrayna ve Avrupa güvenliği üzerinden uzlaşmazlık, Çin ile Rusya arasında ise işbirliğine rağmen asimetrik ve ihtiyatlı bir ilişki bulunuyor. Aynı masaya oturmak, aynı düzeni kurabilecekleri anlamına gelmiyor.
Bu bağlamda İran, Ukrayna ve Tayvan'ın bu masada paylaşılacağı iddiası da gerçekçi değil. Ukrayna konusunda Abu Dabi'deki görüşmeler, esir değişimi dışında temel meselelerde derin ayrılıkların sürdüğünü gösteriyor. Moskova, sunduğu şartlarla savaş sonrası Avrupa güvenlik mimarisini kendi taleplerine göre yeniden kurmak istiyor, Ukrayna'nın tarafsızlığı, toprak meselesi, Finlandiya'nın statüsü ve NATO'nun rolü bakımından taviz vermiyor. Böyle bir formül ABD tarafından kabul edilmez, edilse bile Ukrayna ve Avrupa'ya kabul ettirilmesi kolay değil. Hepsi kabul etse bile uygulanması daha da zor.

4