Okuyuculardan çokça aldığım soruların başında, sosyal güvenlik sistemine ödedikleri primleri nasıl iade alacakları geliyor.

Kimileri, emekli olamayıp iade almanın şartlarını merak ediyor, kimileri de fazla ödedikleri primleri geri alıp alamayacaklarını soruyor. İşyerini kapatan Bağ-Kur'lular ise iade hakları olup olmadığını merak ediyor. SGK'dan prim iadesi alınabilir mi Alınır ama şartları var. Prim iadesinde tüm merak edilenlere açıklık getireyim.

Her ne kadar, halk arasında buna prim iadesi dense de sosyal güvenlik mevzuatı açısından 'yaşlılık toptan ödemesi' deniyor. Emeklilik yaşını dolduranlar eğer emeklilik için gerekli prim gün sayısını ve çalışma yılını doldurmayıp, emekli maaşı almaya hak kazanamıyorlarsa ödedikleri primleri SGK'dan toplu olarak alabilir. Buna da yaşlılık toptan ödemesi deniyor.

EMEKLİ OLAMAYANLAR TOPLU PARA ALIYOR

Örneğin, 4/A statüsünde (işçi statüsünde) kadın çalışan, 7000 prim gün sayısını doldurup, 58 yaşında emekli olabiliyor. Aynı zamanda 15 yıl çalışıp, 3600 prim gün sayısı olup 58 yaşında da yaş nedeniyle emekli olabiliyor. Ancak bu çalışanın yaşı 58 olmasına rağmen ödediği primler toplamı 2000 gün ise ve çalışma yılı da 10 yıl ise emekli olup, maaş almaya hak kazanamadığından SGK'ya müracaat edip o güne kadar ödediği primleri iade alabilir.

Benzer durum Bağ-Kur'lular için de geçerli. Bağ-Kur'lu, SGK'ya, belirli dönem prim ödemiş ise ancak bu ödediği primler emekli maaşı almaya imkân tanımıyorsa ve işyerini de kapatmışsa; ödediği primleri toplu olarak SGK'dan alabilir. Bağ-Kur'lularda erkekler için prim gün sayısı 9000, emeklilik yaşı 60. Örneğin, işyeri sahibi SGK'ya 3500 prim gün ödemiş ise ve yaşı da 60'ın üzerindeyse ve işyerini de kapatıp artık prim ödemeyecekse; ödediği primleri SGK'dan iade alabilir.

Bir kesim daha var ki, ödemesi gereken prim gün sayısının üzerinde prim ödeyenler de benzer şekilde iade alabilirler. Şöyle anlatayım. Çalışan adına SGK'ya, sigorta primine esas kazanç üst sınırını aşan ödeme yapılmışsa, aşan kısım iade alınabilir. Bu durum, özellikle yüksek ücretli çalışanlar için geçerli. Yüksek ücret alanların primleri de tavandan yatar ve tavanı aşan kısım için iade istenebilir. Aynı şekilde birden fazla işyerinde çalışan kişilerin ödedikleri primler de tavanı aşarsa, fazla ödenen tutar SGK'dan geri alınabilir.

TAMAMINI İADE ALAMAZSINIZ

Prim iadesi konusunda; iade tutarının istendiği zaman alınıp alınamayacağı, çalışırken başvurulup başvurulamayacağı gibi çokça merak edilen hususlar var. Onlara da madde madde değineyim.

İade konusunda yanılgıya düşülen en önemli husus, tüm primlerin iade alınabileceğine yönelik. Yatırılan primlerin tamamı iade alınamıyor. SGK'ya ödenen primlerde işçi payı, işveren payı ve işsizlik sigortası fonu için ödenen paylar var. Bunların içinden sadece çalışandan kesilen primler iade edilir. Bu da yüzde 9'dur. Yani, işçi payına düşen malullük, yaşlılık ve ölüm için kesilen prim tutarı yüzde 9'dur. Bu yüzde 9'luk prim iade alınabilir.

Bağ-Kur'lular ise ödedikleri yaşlılık, ölüm ve malullük primlerini iade alabilirler. Bu kapsamda SGK, geçmiş yıllara ait primleri, güncelleme katsayısı ile hesaplayıp öder. Tavanı aşan prim ödemelerinde ya da birden fazla işyerinde çalışıldığı için tavanı aşan ödemelerde ise sadece işçi payına düşen uzun vadeli sigorta kollarına ait tutarlar iade edilir, işverenin ödediği prim iadeye tabi değildir.