Bir süredir, bölgesel asgari ücret tartışılıyor. Kimi kesimlere göre, işverenler, bölgesel asgari ücret uygulanması için baskı yapıyor, buna karşılık sendikalar ise şiddetle karşı çıkıyor. İşçi sendikaları, bölgesel asgari ücretin, işverenler tarafından istismar edileceğini, eşitlik ilkesine de aykırı olacağını savunuyor.

Bölgesel asgari ücret tartışması yeni değil. Her yıl bir şekilde ısıtılıp ısıtılıp gündeme getiriliyor. Şunu belirteyim, bu konuda, hem kamu tarafı hem de kimi üniversiteler geçmiş yıllarda uygulanabilirliğini anlamak için araştırmalar yaptı, ancak rafa kalktı. Araştırmanın amacı da istihdamın artırılıp artırılmayacağına yönelikti. Yani, ortada yeni bir araştırma veya çalışma yok.

Nedir bölgesel asgari ücret Özetle; İstanbul gibi geçim masraflarının yüksek olduğu büyük şehirlerde çalışanlara daha yüksek asgari ücret ödenmesi, geçim şartlarının nispeten daha uygun olduğu illerde daha düşük ücret ödenmesi anlamına geliyor. Geçmişte de uygulandı. Hatta sektörel ücret uygulaması da yapıldı. 1951, 1967, 1969, 1973 yıllarında hem bölgesel asgari ücret hem de sanayi sektörüne, tarımda çalışanlara yönelik sektörel ücret uygulamaları yapıldı. Mesela o yıllarda İstanbul'da ödenen asgari ücret ile Hakkari, Muş gibi illerde uygulanan ücret arasında İstanbul'da çalışanlar lehine yüzde 25 fark vardı. Hatta kimi illerde bu fark yüzde 50'lere kadar çıkıyordu. Ancak bu uygulamaların eşitlik ilkesine aykırı olduğu tespit edildi, genel ve tek asgari ücret uygulamasına geçildi.

50 YIL ARADAN SONDA YİNE AYNI TARTIŞMA

Şimdi aradan 50 yılın üzerinde zaman geçmiş yine bölgesel asgari ücret tartışılıyor. Tartışalım; tartışmakta bir beis yok ama gerçekçi ve verilere dayalı tartışalım. Altını çizeyim, bölgesel asgari ücret uygulansın demiyorum, tartışalım diyorum. Mesela, 2010'lu yıllarda, dönemin Kalkınma Bakanlığı istihdamı ve işgücüne katılımı artırmak için araştırma yaptı; sonuçta istihdama katkısı olmayacağına, geçim durumunu olumsuz etkileyeceğine kanaat getirdi, rafa kaldırdı.

Bölgesel asgari ücret dünyada da uygulanıyor. Genelde eyalet sistemi olan ülkelerde eyaletler ve kentler arasında farklı ücret uygulaması var. Keza Portekiz, Çin, Japonya gibi ülkelerde de uygulanıyor. Ancak saydığım bu ülkelerde hem asgari ücret uygulaması hem de bu ülkelerde sosyal güvenlik sistemi bizdekinden çok farklı. Bizde asgari ücret temel ücret haline gelmiş durumda, sosyal güvenlik sistemimizde sağlıktan emekliliğe kadar tamamlayıcı sistemler olmadan alternatifsiz tek sistem halinde.

SOSYAL GÜVENLİKTE SORUN YARATIR

Peki, bölgesel asgari ücret uygulamasının ne sakıncaları var Böyle bir uygulamaya geçilebilmesi bazı parametrelere bağlı. Nedir bunlar Bir kere Türkiye'yi bölgelere ayırmamız lazım. Kimileri buna bölgesel teşviklere göre bu ayrım yapılabilir diyecektir ama o iş öyle olmuyor. Asgari ücretin kişi başına milli gelire oranı, bölgelere ve illere göre satın alma gücü, bölgedeki kira, ulaşım, gıda gibi teme giderlerin seviyesi gibi birçok kritere göre asgari ücret belirlenmeli ki, bu çok zor. Belki 50-60 yıl önce kolaydı ama şimdi imkansız.