Diktatörlükten Demokrasiye

Onur Öymen'in evinde bir akşam yemeğindeyiz...

Öymen o yıllarda Madrid Büyükelçiliği'nde müsteşar. Ben de yeni yetme bir Cumhuriyet muhabiriyim.

Türkiye'nin imajı korkunç. ASALA terörü sürüyor. Türkiye denince akla "Midnight Express" hapishaneleri geliyor. Ve bir de askeri darbe... Yıl, 1983. Kör topal da olsa demokrasiye geçişin heyecanı ve bekleyişi içindeyiz. Darbe sonrasının ilk genel seçim atmosferi esiyor. Tünelin ucunda bir ışık belirmiş...

AB'nin İspanya büyükelçisi de gene masada. Hararetli Türkiye tartışmalarının ortasında, ev sahibine El Pais gazetesinden "acil" bir telefon geliyor. İspanya iki yıl öncesinde yeni bir askeri darbe teşebbüsü geçirmiş.

"El Pais anayasanın yanında" manşetiyle olağanüstü bir gece baskısı yapan gazete, darbecilere karşı gözü kara tavrıyla tarih yazmış. Bu nedenle demokrasi ve demokratikleşmenin basında bir numaralı simgesi olarak anılıyor. Bu itibarla Türkiye'deki gelişmeleri de yakından izliyor.

Öymen gazetenin Antonio Cano isimli muhabirini, "Şahane bir açılım başladı!" diyerek Türkiye'ye göndermiş...

Gelin görün ki genç muhabir Ankara'ya iner inmez, "Yeşillerin" birbirlerine kendilerini zincirledikleri bir protestoya denk geliyor.

"Aa ne ilginç!" diye o da kendisini protestoculara zincirliyor.

Sen misin Göstericilerle apar topar gözaltına alınan İspanyol gazeteci, otelinde eşyalarını toplamak fırsatı bulmaksızın gece yarısı sınır dışı ediliyor.

El Pais bunun üzerine "Bu ne iş" diyerek işte Onur Öymen'e telefon açıyor: "Demokrasiye geçiş dediğiniz bu mu"

Alı al, moru mor Öymen'le masada tabii bana da kal geliyor: Gülsek mi, ağlasak mı şaşırıyoruz!

MAKASIN AILDIĞI YILLAR

Öymen'in yeni çıkan "Diktatörlükten Demokrasiye" kitabının sayfaları arasında dolaşırken aklıma düşen ilk anı bu oldu. Zira kitap dönüşümünü on numara, beş yıldız başarıyla tamamlayan İspanya örneği ile başlıyor.

Kral Juan Carlos, Başbakan Gonzalez ve "amiral gazete" El Pais, keza kamuoyu ile ülke, kader anında demokrasiden yana çok net tavır alan çarpıcı bir örnek olarak öne çıkıyor.

Avrupa demokrasilerine 80'ler başında angaje olan İspanya'dan Türkiye'ye bakıldığında, bu tarihi yol ayrımının büyüklüğü fark ediliyor.

Öymen kitabın 59. sayfasında çok kilit bir soru soruyor: "Türkiye de İspanya ve Portekiz ile aynı tarihte (AB) sürecinde yer alabilir miydi"

Yanıt olarak 80 darbesi sarmalı yüzünden bunun mümkün olmadığını söylüyor.

O kritik yıllarda Brüksel kaynaklı yaptığım tüm röportajlarda bana beri yandan Türkiye'nin topluluğa hiçbir zaman "tek başına" girme şansının olmadığı söylenmişti.

Türkiye'nin önündeki ilk şans Yunanistan'ın tam üyelik talebi yaptığı 1975 yılıydı. O dönemde komisyonun bir numaralı adamı olan genel sekreter Emile Noel bunu bana defalarca anlatmış, Ecevit'i zamanında özellikle uyardığını açıklamıştı.

İkinci şansın 80'lerdeki İspanya-Portekiz genişlemesine atlamak, üçüncü şansın 2000'lerdeki Güney Kıbrıs ve Doğu Avrupa kervanına katılmak olduğunu söylemişlerdi.

Türkiye'nin iç konjonktürü ne ki bu üç fırsatın hiçbirinde müsait ortam yaratmadı. Başta Ecevit, siyasi aktörlerin hiçbiri bu angajman kararlılığını net ve kesin göster(e)medi.

MASKELERİ İNDİRELİM

90'lar başında Türkiye'ye döndüğümde bir gün Deniz Baykal'dan bir telefon geldi. Yeni CHP genel başkanı benimle "İspanya örneği"ni konuşmak istiyordu.