Trump-Putin-Şi zirvesi neyin habercisi

Shenzhen'i, Yalta üzerinden dövme harekâtı devam ediyor. Bir yandan da bu tartışmaları hiç duymuyor, bilmiyormuşcasına konvansiyonel medya aynı sanal denkliği tekrarlamaya devam ediyor. Tam kedi-kuyruk kovalamacası...

Yarın Çin-Shenzhen'de-son anda aksilik olmazsa-gerçekleşecek 'süper zirve', yani "Çin/Şi-ABD/Trump-Rusya/Putin" buluşması tarihte ilk kez oluyor. Bu dahi, yani adamlar içeri girseler, çay içip çıksalar bile ilk ve tek vaka olarak tarihte ve uluslararası ilişkilerde yerini alacak. Önemsiz bulmak söz konusu olamaz...

Shenzhen ile Yalta'yı, aktörleri ve ilişkileri, tarihi süreç ve sebepleri açısından eşitleyemezsiniz. Yalta'nın elle tutulur, gözle görülür, hatta Soğuk Savaş'ın nedeni sayılan çıktıları oldu. Bir paylaşım ama aynı zamanda ayrışma idi. Küresel, özellikle de Batı için net değişimler getirdi. Sonuç olarak, "yeni bir dünya düzeni" kurdu...

Ve bu öyle bir düzendi ki, Yalta'nın 'içinde bulunmayan' ama etkilenen onlarca ülke ortaya çıktı. On yıllar boyunca da bu etkinin bazen avantajlarını sıklıkla da komplikasyonlarını yaşadılar/yaşadık...

Shenzhen'deki toplantıdan bunlar çıkmayacak. Bir takım mutabakatlar çıksa bile, Yalta ile kıyaslanması mümkün olmayacak.

E, neyi konuşuyoruz o zaman

***

Şunu...

Shenzhen'i Yalta'yla eşitleyenler de, "saçmalamayın" diyenler de, bunu önemsizleştiriyor, hiç değilse sulandırmış oluyorlar. Oysa öyle değil...

Bu refleks, "eski alet çantasıdır". Edevat da bu kadar oluyor. Zirve'yi anlamak, tarif etmek için duyulan ihtiyacı Yalta'nın çantasındaki aletlerle gideremeyiz...

Yalta'nın önemi, "yeni dünya düzenine" ilişkin taşıdığı gerçeklik şudur; Mark Twain'e atfedilen bir söz var. "Tarih tekerrür etmez, sadece kafiyelenir". Bu sözü Türkiye'de Prof. Taşansu Türker popüler hale getirdi. Önemlidir. Tabii, 'popüler' derken, dış politika camiasında, uluslararası ilişkiler meraklılarına diyelim...

İşte Shenzhen, kafiyelendiği o yerdir!

Akıllara Yalta'ya düşürmesinin sebebi, yani kafiyenin uyduğu yer de, sarsılarak dönüşen jeopolitik, stratejik, ekonomik toplamın oluşturduğu "yeni dünya düzeni"dir...

ABD-Çin-Rusya liderlerini tarihte ilk kez aynı masaya oturtan gelişmelerin toplamı, çok kutuplu dünyanın eşik/giriş bölümünü Shenzhen'le bağlıyor...

***

Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot, hafta sonu Brüksel'de gerçekleşen 'AB Dışişleri Bakanları Toplantısı'nın girişinde basına şunları dedi; "Ukrayna'nın geleceği konusunda Rusya'nın talimatlarına uymak, Avrupa'da İkinci Dünya Savaşı sonunda inşa edilen güvenlik mimarisini çökme riskiyle karşı karşıya bırakabilir". Tam bu işte. Adamlar o düzenin başlarına çöktüğünün farkında değil. Eski görkemli haliyle döneceğini sanıyorlar. Sorumlusunu da bilmiyorlar. Trump'ın Başkan olması gibi konjonktürel olayların sonucu sayıyorlar yaşananları. Oysa Trump neden değil sonuçtu. Fransız Dışişleri Bakanı bunları söylerken sokakları haftalardır yanıyor. Avrupa'nın bir düzineden fazla ülkesinde benzer olaylar yaşanıyor. Siyasi iktidarlar değişiyor ve değişecek. Avrupa'nın tamamında ekonomik çalkantılar yaşanıyor...

Dünyanın tamamında enerji, ulaşım, tedarik zincirleri üzerinden jeopolitik kırılmalar yaşanıyor. Savaşlar durdurulamıyor. Avrupa'nın göbeğinde milyon insan ölüyor. ABD, Avrupa'yı terk ediyor, İngiltere Brexit'e dönmeye çalışıyor, deli gibi silahlanma yaşanıyor, aşırı sağ yükseliyor. Teknoloji alanında, Yapay Zeka, çip üretimi ve kontrolünde, dünya çapında yeni bir sermaye/güç yapılanıyor. Hepsi eş zamanlı vücut buluyor, AB dahil adamlar diyor ki, "eski düzen yaşamalı, eski ekonomi iyiydi, liberalizm ölmedi!" Derler ya, insan ölürken hayatı film şeridi gibi gözlerinin önünden geçermiş. Tam o...