İran'a yönelik muhtemel ABD/İsrail saldırısının 'neden ve nasıl'ına ilişkin tartışmalardan çıkan sonuçlar kimseyi tatmin etmiyor…

Herkes, enerji kaynaklarından ülke içi dinamiklere kadar bir düzine sebep sıralıyor ama İran'ı vurmak için bunların biri veya birkaçını dahi "kesin, ikna edici sebep" saymıyor…

'Nasıl'ı ise zaten büyük askeri faraziyeler/fantezilerle anlatılıyor, envanter dökümleri yapılıyor. Bunun dışında bir yol da akıllarına gelmiyor! Ama burada da mutabakat var; "vurabilirler ama şiddeti ne olursa olsun, Tahran kolay kolay ringden yuvarlanmaz"…

İş bir yandan da, "ha vurdular ha vuracaklar" istiminden reyting çıkarmaya bağlandığından, kazana bol bol coşku atılıyor…

Kimse de çıkıp demiyor ki, "İran düşerse bu bizim için iyi mi olur, kötü mü"..

***

Önce "düşmeyi" tarif edelim…

İki türlü olabilir; İran ya parçalanır ya dönüşür…

Parçalanırsa felaket. Aynı zamanda 'iç savaş' demektir. Kan dökülür. Bölgeye istikrarsızlık ihraç eder. Nerelere, hangi kollarla sıçrayacağı, büyük oyuncuların nasıl roller üstleneceği, komşu ülkelere binbir etkisi bilinemez, bilinse bile boyutları kestirilemez. Ekonomi, Ortadoğu, Irak, Suriye, göç, enerji fiyatları, etnik, dini çatışmalar, vs…

Türkiye'nin bundan memnun olması mümkün mü Tam da -iyidir kötüdür, olur olmaz ayrı mesele- Ortadoğu'nun belli bir sisteme, yani düzene, sonuçta istikrara kavuşabileceğine ilişkin beklentilerin yükseldiği, sacayaklarının çakıldığı bir dönemde

İkincisi rejimin dönüşmesi…

Dönüşmeyi de tarif edelim; Tahran rejiminin "daha ılımlı", "Batı'yla didişmeyen" bir yapıya evrilmesi…

Bu Türkiye'yi memnun eder mi..

Başına "eğer" koymak şartıyla, bu senaryoyu da konuşmalıyız…

***

İran'ın Batı'yla sıcak ilişkiler geliştirdiği bir süreç, Ortadoğu'daki tüm dinamiklerden daha hızlı ilerler. Çünkü müktesebatı münasiptir. Aslına bakarsanız, donanımı da müsaittir…

Prof. Süleyman S. Öğün -mealen- şöyle anlatıyor; 'Petrol ve doğalgaz kaynakları ile jeopolitik bağlamdaki yeri Batı nezdinde önemlidir. Beğeniriz beğenmeyiz, kendine özgü diplomatik sitili vardır. Kültürlü bir ülkedir. Batı desteği açıldığı an hızla kalkınabilir ve bunun ordusuna da etkisi olur.'…

Şu anki haliyle İran, Türkiye'nin hayli gerisindedir…

Spekülasyon yapıyoruz; İran'ın rejim değişikliği Batı'ya eğilimli hale gelirse, Batı'nın İran'a eğilimi Türkiye'den fazlı mı olur az mı olur

(Not düşeyim; spekülasyonu "Batı'ya endekslemekten" rahatsızım ama atağı geliştiren, yani "eylem" onların. Haliyle çıktıları da onlara göre olacaktır, reel-politik bu maalesef.)

Tekrar dönelim sorumuzu yanıtlamaya; ılımlı rejimin politikaları iki şekilde tezahür edebilir; bir, Türkiye'ye rakip olarak. İki, Türkiye ile uyumlu olarak…

***

İran dış politikasının sinsi kabullerinden biri Türkiye ile rekabettir. Doğasında bu var. Batı'yla ilişkilerinin toparlandığı bir dönüşümde bunun getirilerini kullanmak istemeyeceklerine kefil olamayız. Bu noktada, İngiltere'nin, ABD'nin, Almanya'nın, Rusya'nın hatta İsrail'in (!) nasıl davranacağını ve konuşlanacağını da kestiremeyiz. Açık yazalım; Türkiye'nin tüm bölgede açık biçimde yükselen gücü ve bu güce dünyadan gösterilen ilgi/dikkat bölünebilir…

İkinci ihtimal saydığımız, "Türkiye ile uyumlu olabilir mi" sorusu ise genel jeopolitik bağlama yaslanıyor; ilk ihtimal değerlendirme kriterlerini siyasi tarih ve konvansiyonel birikimlerden alıyordu. Bu olasılık ise Trump ABD'si ile bedenlenen, çok kutuplu dünya düzeni dinamiklerini kendine göre oturtmaya çalışan politikalara bakıyor…

***

Şu an bölgede tek sorunlu alan -belki kısa süre sonra Irak'ta eklenebilir ama- İran görünüyor. Çünkü İran, Çin ve Rusya'nın politik uzantısı olarak Ortadoğu'da bir sınır oluşturuyor…