Doğrudan yatırım, hisse senedi, tahvil alımı, mevduat ve kredi toplamında dokuz ayda Türkiye'ye 57,7 milyar dolarlık yabancı sermaye gelirken, Türkler de dışarıya 35,7 milyar dolar çıkardı; net giriş 22,1 milyar dolar oldu. İlk dokuz ayda yabancılar Türkiye'deki yatırımları ve alacaklarından elde ettiği 26,7 milyar dolarlık bir kâr ve faiz gelirini yurt dışına aktardı, Türkler de aynı nitelikte 6,5 milyar dolarlık kaynağı yurda getirdi, net çıkış 20,3 milyar dolar çıktı.

Türkiye'de doğrudan ve portföy yatırımı, mev­duat hesabı bulunan, kamu ve özel sektöre kredi kul­landırmış yabancıların yılın ilk dokuz ayında bu alanlardan elde ettiği kârlar ve faiz gelir­lerinden yurt dışına yaptıkla­rı transferler, aynı dönemde bu kanallardan gelen toplam net yeni yabancı sermaye tutarına yaklaştı. Başka deyişle gelen ya­bancı sermaye adeta sağ cepten girdi, sol cepten çıktı.

Merkez Bankası'nın ödeme­ler dengesi verileri ocak-eylül döneminde söz konusu alanlar­da Türkiye'ye toplam 57 milyar 728 milyon dolar yabancı ser­maye girişini gösteriyor. Türk girişimcilerin de 35 milyar 663 milyon dolarlık bir sermayeyi yatırım için yurt dışına çıkar­dığı görülüyor. Buna göre do­kuz ayda Türkiye'ye toplam net sermaye girişi 22 milyar 65 mil­yon dolar. Geçen yılın aynı dö­nemindeki 9 milyar 382 milyon dolarlık tutara kıyasla bu yıl da­ha yüksek tutarda bir net ya­bancı sermaye girişi bulunuyor.

Ancak aynı dönemde yaban­cıların, doğrudan yatırımlar­dan elde ettiği karlar, portföy yatırımı kazançları, mevduat ve kredilerden aldıkları faiz geliri ve ücret ödemeleri toplamında 26 milyar 744 milyon dolarlık bir kaynağı yurt dışına transfer ettiği dikkati çekiyor. Türk ser­mayesinin yurt dışında aynı tür yatırımlardan elde ede­rek yurda aktardığı 6 mil­yar 468 milyon dolarlık giriş düşüldüğünde, "birincil gelir den­gesi" olarak adlandı­rılan bu kalemde 20 milyar 276 milyon do­larlık bir net çıkış gö­züküyor. Bu da aynı dö­nemde bu alanlarda ger­çekleşen net taze sermaye girişinin neredeyse tama­mının kâr ve faiz ödeme­leriyle geri döndüğü an­lamına geliyor. Bu kap­samda Türklerin yurt dışından ülkeye trans­ferleri geçen yıla göre yüzde 22 azalırken, ya­bancıların Türkiye'den yurt dışına transferlerinin sınırlı da olsa artmaya de­vam ettiği görülüyor.

Sermayenin uzun vadeli, ka­lıcı bir fiziki/ekonomik bağ kurması, istihdam yaratması ve teknoloji getirmesi nedeniyle ülke kalkınmasına katkı sağla­yan doğrudan yatırımlarda ya­bancılar dokuz ayda 8 milyar 357 milyon dolar yeni kaynak getirirken, Türkler de 7 milyar 206 milyon dolarlık bir kayna­ğı dışarı aktardığı için bu alanda net giriş 1 milyar 151 milyon do­lar olarak gerçekleşti. Geçen yı­lın aynı dönemine göre yaban­cı doğrudan yatırımı yüzde 25,2 azalırken, Türklerin dışarıya yatırımı yüzde 1,1 arttı; net gi­riş yüzde 71,5 daha düşük kaldı.

Bu yıl sermaye hareketlerin­deki en keskin kırılma ise "sı­cak para" niteliğinde parayla para kazanmaya gelen portföy yatırımlarında yaşandı. Karşı­lıklı olarak hisse senedi ve tah­vil, bono gibi borçlanma senet­lerine yapılan söz konusu yatı­rımlarda Türkler tutar bazında yabancıları geride bıraktı. Ya­bancıların Türkiye'de 15 mil­yar 353 milyon dolarla geçen yıla göre yüzde 14,7 daha fazla portföy yatırımı (alım) yaptı­ğı bu dönemde, Türklerin yurt dışında hisse senedi ve tahvil alımları ise yüzde 107,2 artışla 19 milyar 397 milyon dolara fır­ladı. Portföy yatırımı için gelen önemli tutardaki yabancı ser­mayeye rağmen, yerlilerin da­ha yüklü miktarda dışarıya ya­tırımları nedeniyle portföy he­sabında dokuz aylık net bilanço 4 milyar 44 milyon dolarlık ser­maye çıkışı ile sonuçlandı. Ge­çen yıl aynı dönemde bu alanda 4 milyar 27 milyon dolarla net giriş kaydedilmişti.

Doğrudan yatırımlardaki ya­vaşlama ve portföy hesabında­ki net çıkışa karşılık, sermaye girişini ayakta tutan ana kanal kredi kullandırımları ve mev­duat hareketleri oldu. Ocak-ey­lül döneminde Türkiye'ye ya­bancı sermaye girişinin 34 mil­yar 18 milyon dolarla en büyük bölümü, ödemeler dengesinde "diğer yatırımlar" başlığı altın­da yer alan, dış krediler ile ya­bancıların Türk bankalarında­ki efektif ve mevduatlarındaki toplam yükümlülük oluşumun­dan kaynaklandı. Bunun da 28 milyar 801 milyon doları yaban­cıların Türk kamu ve özel sek­töre açtıkları yeni kredilerden, kalan kısmı Türk bankalarında­ki efektif ve mevduat hesapla­rındaki artış ile özel sektöre ti­cari kredi kullandırımlarından geldi. Bu alanlardaki toplam gi­riş geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 43 arttı.

Aynı dönemde Türk serma­yesinin yurt dışında aynı tür yatırımlarının toplamı ise yüz­de 59,7 azalarak 9 milyar 60 milyon dolar oldu ve böylece diğer yatırımlar kapsamında dokuz aylık net sermaye giri­şi 24 milyar 958 milyon dolar olarak gerçekleşti.

Yabancı sermayeli şirketlerin Türkiye'den, Türk şirketlerinin yurt dışından kâr payı transferleri, karşılıklı portföy yatırımlarından elde edilen temettü ve tahvil getirileri ile dış borç faiz ödemelerini kapsayan birincil gelir dengesi yıllar itibarıyla yüksek tutarda açık veriyor, yani yurt dışına daha fazla faktör geliri ödeniyor. Birincil gelir dengesinin yıllar itibarıyla seyrine bakıldığında, Türkiye'ye borç veren ve yatırım yapan yabancıların karının giderek büyüdüğü görülüyor. Yabancıların Türkiye'deki tüm yatırım alanlarından yaptıkları kâr transferlerinin tutarı ilk kez 2017 yılında 10 milyar doları aştı. İzleyen dönemde de artmaya devam eden transferler 2025 yılında 23,4 milyar dolarla rekor bir düzeye ulaştı. Bu yıl ilk dokuz aydaki tutarın da buna yaklaşması, yılın tümünde tüm yılların üzerinde çıkacağını gösteriyor.