Perakende satış hacminde yıllık artış eylül itibarıyla yüzde 7,7 ile son 26 ayın dip noktasına indi, yıllık ciro artışı ise yüzde 40,4 oldu. Sektörel enflasyon niteliğindeki zımnî deflatör, önceki üç ayda gevşeyerek yüzde 30'un altında seyrederken eylülde yüzde 30,4'e yükseldi. Talepteki yavaşlama, enflasyonun düşürülmesine için istenen bir gelişme, ancak firmaların "ciro var-kâr yok" tablosu istihdam ve yatırımları olumsuz etkiliyor.

Sonbahara girilirken bü­yük ölçüde fiyat baskı­sının satın alma gücü­nü aşındırmasının bir sonucu olarak talepte soğuma somut biçimde kendini gösterdi.

Türkiye İstatistik Kuru­mu'nun (TÜİK) açıkladığı ve­rilere göre takvim etkilerinden arındırılmış Ticaret Satış Ha­cim Endeksi eylülde 210,2'ye yükselerek yıllık bazda yüzde 7,7 artış kaydetti. Bu ise pera­kende satış hacminde son 26 ayın en düşük yıllık artışı. Bu durum, tüketicinin kıstığı zo­runlu harcamaları, mevsimsel nedenlerle sınırlı da olsa kıs­men devreye soktuğunu göste­riyor. Eylül ayı normalde okul alışverişi ve kış hazırlığıyla ha­reketlenen bir dönem olmakla birlikte, yüksek fiyatlar ve eri­yen reel gelirlerin bu mevsim­sel ivmeyi sınırladığı görülü­yor. Tüketici, zorunlu harca­malara odaklanıp isteğe bağlı kalemleri erteleme eğilimini sürdürüyor.Perakende sektö­rünün cirosunda yıllık artış ise eylül ayında yüzde 40,4 düze­yinde gerçekleşti. Böylece ha­ziran-temmuzda yüzde 25-26 bandına gevşeyen, ağustos­ta ani yükselişle yüzde 29,73'e yükselen sektörel zımni defla­tör eylülde yeniden yüzde 30 sınırını aşarak yüzde 30,36 dü­zeyinde oluştu. Sektörel enf­lasyon niteliğindeki zımni def­latördeki bu sıçrama, yaz ay­larındaki geçici rahatlamanın ardından son ayda etiketlere yeniden agresif zamların yan­sıtıldığını gösteriyor. Bu veri­lere göre vatandaş, çarşı-pa­zarda aldığı malı eylülde mik­tar bazında artırmasa bile gelen zamlar yüzünden kasada çok daha fazla ödedi.

Perakende sektöründe son bir yıllık tablo, nominal cirola­rın güçlü kalmasına karşın reel satış hacmindeki ivme kaybı­nı net biçimde ortaya koyuyor. Perakende satış hacmindeki 2025'in son çeyreğinde yüzde 15-16 bandında seyreden yıllık artış, bu yıl mart ayında yüz­de 21,8'le zirve yaptıktan son­ra ardından hız kesti ve yaz ay­larında yüzde 10 civarına ge­riledi, son bahara girilirken dip seviyeye indi. Geçen yılın son çeyreğinde yüzde 43-48 bandında seyreden yıllık ciro artışı ise bu yıl martta yüzde 53,6 ile zirve yaptıktan sonra yavaşlayarak temmuzda yüz­de 38,5'e indi. Ağustosta tekrar ivmelenen ciro artışı, eylülde yüzde 40 civarında dengelen­di. Sektörel zımni fiyat defla­törü aynı dönemde genellik­le yüzde 24-27 aralığında ha­reket ederken nisan-mayısta yüzde 30'un üzerine çıkarak manşet TÜFE endeksini ya­kaladı, eylülde de bu seviye­de kaldı. Bu oranlar, ciro bü­yümesinin büyük bölümünün fiyat artışlarından geldiğini, hacim katkısının ise giderek sınırlandığını gösteriyor. Veri­ler, fiyat baskısının tüketiciyi daha temkinli hale getirdiğini ve reel alım gücündeki erime­nin satış hacmine yansıdığını ortaya koyuyor. Nominal ola­rak cirolar artmaya devam etse de bunun arkasındaki asıl fak­törün fiyat artışları olduğu gö­rülüyor. Hacimdeki yavaşlama ise sektörün "fiyatla büyüme" modelinin sürdürülebilirliğini zorlaştıran temel unsurlardan biri olarak öne çıkıyor.

Talepteki yavaşlama, enflasyonun düşürülmesine yönelik strateji dolayısıyla istenen bir gelişme. Yüksek faiz ve fiyat baskısının iç talebi kısmen soğutması, talep kaynaklı enflasyonist baskıyı azaltıyor. Özellikle gıda dışı ve isteğe bağlı harcamalarda daha belirgin olan bu soğuma, dezenflasyon sürecine katkı sağlayacak bir faktör.

Ancak perakendede reel hacim büyümesinin çift haneli seviyelerden tek haneye inmesi, perakende sektöründe stok ve nakit akışı baskısını artırıyor. Özellikle kâr marjları zaten dar olan firmalar için "ciro var-kâr yok" tablosu derinleşiyor. Bunun da istihdam ve yatırım kararları üzerinde olumsuz etkileri kaçınılmaz. Uzmanlar, bu nedenle soğumanın kontrollü kalması gerektiğini vurguluyor. Hacimdeki düşüş çok sertleşir ve uzun sürerse, dezenflasyonun yanında büyüme ve istihdam maliyetlerinin artacağına işaret ediliyor. Şu anki tablo ise talebin "ani bir çöküş" değil, "yavaş yavaş soğuma" yönünde ilerlediğini gösteriyor. Bu da politika yapıcılar açısından daha yönetilebilir bir zemin sunuyor.