Ekonomide daralma işaretleri belirginleşti

Ekimde harcamalar yüzde 29,9 artarken, vergideki artış yüzde 16,9, toplam bütçe gelirindeki yüzde 13,2'de kaldı, açık yüzde 115,5 büyüyerek 481,1 milyar lira oldu. Aylık açıkta faizdeki hızlı-vergi tahsilatındaki düşük artış etkili olurken, faiz dışı denge de 179,8 milyar lira ile açık verdi.

Bütçe harcamalarının fa­izdeki hızlı artışa rağ­men toplamda man­şet enflasyonla paralel arttığı ekim ayında, ana kaynağı ver­gi tahsilatı olan gelirlerde ise ciddi bir ivme kaybı yaşandı, bu da bütçe açığını ikiye katla­dı. Özellikle ÖTV gelirlerinde­ki yavaşlama, ekonomideki so­ğumanın belirginleştiğine işa­ret etti.

Hazine ve Maliye Bakanlı­ğı'nın açıkladığı verilere göre, bütçenin harcamalar ayağında faiz ödemeleri 301,3 milyar li­ra ile geçen yıla kıyasla yüzde 91,4 artarken, faiz dışı harca­malar yüzde 21,9'la enflasyo­nun altında bir artışla 1 trilyon 473,1 milyar lirada kaldı. Böy­lece toplam bütçe harcamala­rı yüzde 29,9 artışla 1 trilyon 779,4 milyar lira oldu. Ekimde 1 trilyon 298,3 milyar lira olan toplam bütçe geliri ise yüzde 13,2 ile enflasyonun çok altın­da bir artış kaydetti. Gelirlerin 1 trilyon 141,1 milyar TL'sini, bütçenin ana motoru olan vergi tahsilatı oluşturdu. Vergi geli­rinde geçen yılın aynı ayına gö­re artış yüzde 16,9'la düşük kal­ması, gelir cephesini zayıflattı, açığı büyüttü.

Vergi tahsilatının hız kes­mesi ve faiz ödemelerinin hız­lı artması bütçe açığını rekor düzeyde büyüttü. Aylık bazda 481,1 milyar lira ile geçen yı­lın aynı ayına göre yüzde 115,5 daha büyük açık verildi. Top­lam gelirlerin faiz dışındaki harcamalara dahi yetmeme­si nedeniyle faiz dışı dengede de 179,8 milyar liralık bir açık oluştu. Faiz dışı açıktaki yüzde 173,3'lük büyüme, faiz yükü ta­mamen bir kenara bırakılsa bi­le bütçenin rutin yönetim har­camalarında dahi dengesini kaybettiğini gösteriyor.

Ekonomide daralmanın işareti

Ekim ayı bütçe verileri, eko­nomide daralma işareti olarak vergi tahsilatındaki yavaşla­manın belirginleştiğini orta­ya koydu. Enflasyonun olduk­ça altındaki nominal artışta, kurumlar vergisinin iadeler nedeniyle negatife dönmesi ve akaryakıt ile otomotivdeki ÖTV kaybı ana belirleyici ol­du. Gelir ve kazançtan alınan "doğrudan" vergilerin lokomo­tifi olan gelir vergisi tahsilatı yüzde 31,3 artışla 398,2 milyar liraya çıkarken, bunun 393,9 milyar lira ile tamamına yakı­nı maaş ve ücretlerden yapılan kesintileri içeren tevkifattan geldi. Buna karşılık kurumlar vergisinde, bu yıl beyana daya­nan kısımdaki 28 milyar lira­lık iade/mahsup etkisiyle top­lamda eksi 19,3 milyar liralık aylık negatif gerçekleşme kay­dedildi.

ÖTV geliri eridi

Dahilde mal ve hizmetler­den alınan "dolaylı" vergilerde de belirgin bir yavaşlama ya­şandı. Bunun ana kaynağı ise yıllık bazda yüzde 19,8 gerile­yerek 149,3 milyar liraya inen Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) oldu. Akaryakıtta eşel mobil sisteminin 1 Ekim itibarıyla sona ermesine karşın, pompa­da ani fiyat şokunu önlemek amacıyla devreye alınan kade­meli vergi geçişi kapsamında litre başına maktu tutarların geçen yılın oldukça altında kal­ması tahsilatı baskıladı. Buna bağlı olarak petrol ve doğalgaz ürünleri ÖTV'si yüzde 59,8 dü­şüşle 48,8 milyar liradan 19,6 milyar liraya geriledi. İç talep­teki soğumayı yansıtan motor­lu taşıtlar ÖTV'si de yüzde 26,4 azalarak 67,5 milyar liradan 49,7 milyar liraya indi. ÖTV ka­lemleri içinde tahsilatta yüzde 30,4 artışla 16,6 milyar TL olan alkollü içkiler, yüzde 11 artışla 48 milyar TL tütün mamulleri ve yüzde 68,4 artışla 2,2 milyar TL düzeyinde gerçekleşen ko­lalı gazozlar pozitif ayrıştı.

KDV ve ithalat vergileri dengeledi

Tüketim vergilerindeki ÖTV kaybını dahilde ve ithalde alı­nan KDV bir miktar telafi etti. Dahilde alınan KDV yüzde 30,7 artışla 209,6 milyar liraya yük­selirken, dış ticaret ve muame­lelerden alınan vergiler yüz­de 29,8 artarak 245,3 milyar li­raya çıktı. Bu kalemde ithalde alınan KDV yüzde 31,4 artışla 208,2 milyar lira, gümrük ver­gileri ise yüzde 21,7 artışla 36,5 milyar lira olarak gerçekleşti.

Aylık tahsilat bazında Banka ve Sigorta Muameleleri Ver­gisi (BSMV) yüzde 22,4 artış­la 70,1 milyar liraya, harçlar yüzde 28,6 artışla 39,7 milyar liraya, damga vergisi ise yüz­de 25,2 artışla 26,3 milyar lira­ya ulaştı. Şans oyunları vergi­si yüzde 29,9 artışla 7,5 milyar lira, özel iletişim vergisi yüz­de 29,6 artışla 5,8 milyar lira ve mülkiyet üzerinden alınan ver­giler yüzde 16,9 artışla 4,1 mil­yar lira oldu. Buna karşılık di­jital hizmet vergisi yüzde 46,3 düşüşle 2 milyar liraya, konak­lama vergisi ise yüzde 37,2 aza­larak 1,4 milyar liraya geriledi.

OVP hedeflerine göre on aylık gerçekleşme

Eylül ayında açıklanan 2027-2029 dönemi Orta Vadeli Programı'nda (OVP) 2026 yıl sonu için aşağı yönlü revize edilen 2 trilyon 631,9 milyar liralık bütçe açığı tahmininin yüzde 88,2'si yılın ilk on ayında tüketildi. Merkezi yönetim bütçesinin on aylık açığı 2 trilyon 321,4 milyar liraya ulaştı. Buna göre program tahmininin tutturulabilmesi için kasım ve aralık aylarındaki toplam açığın 310,5 milyar lirada tutulması gerekiyor.