Ekimde harcamalar yüzde 29,9 artarken, vergideki artış yüzde 16,9, toplam bütçe gelirindeki yüzde 13,2'de kaldı, açık yüzde 115,5 büyüyerek 481,1 milyar lira oldu. Aylık açıkta faizdeki hızlı-vergi tahsilatındaki düşük artış etkili olurken, faiz dışı denge de 179,8 milyar lira ile açık verdi.
Bütçe harcamalarının faizdeki hızlı artışa rağmen toplamda manşet enflasyonla paralel arttığı ekim ayında, ana kaynağı vergi tahsilatı olan gelirlerde ise ciddi bir ivme kaybı yaşandı, bu da bütçe açığını ikiye katladı. Özellikle ÖTV gelirlerindeki yavaşlama, ekonomideki soğumanın belirginleştiğine işaret etti.
Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın açıkladığı verilere göre, bütçenin harcamalar ayağında faiz ödemeleri 301,3 milyar lira ile geçen yıla kıyasla yüzde 91,4 artarken, faiz dışı harcamalar yüzde 21,9'la enflasyonun altında bir artışla 1 trilyon 473,1 milyar lirada kaldı. Böylece toplam bütçe harcamaları yüzde 29,9 artışla 1 trilyon 779,4 milyar lira oldu. Ekimde 1 trilyon 298,3 milyar lira olan toplam bütçe geliri ise yüzde 13,2 ile enflasyonun çok altında bir artış kaydetti. Gelirlerin 1 trilyon 141,1 milyar TL'sini, bütçenin ana motoru olan vergi tahsilatı oluşturdu. Vergi gelirinde geçen yılın aynı ayına göre artış yüzde 16,9'la düşük kalması, gelir cephesini zayıflattı, açığı büyüttü.
Vergi tahsilatının hız kesmesi ve faiz ödemelerinin hızlı artması bütçe açığını rekor düzeyde büyüttü. Aylık bazda 481,1 milyar lira ile geçen yılın aynı ayına göre yüzde 115,5 daha büyük açık verildi. Toplam gelirlerin faiz dışındaki harcamalara dahi yetmemesi nedeniyle faiz dışı dengede de 179,8 milyar liralık bir açık oluştu. Faiz dışı açıktaki yüzde 173,3'lük büyüme, faiz yükü tamamen bir kenara bırakılsa bile bütçenin rutin yönetim harcamalarında dahi dengesini kaybettiğini gösteriyor.
Ekonomide daralmanın işaretiEkim ayı bütçe verileri, ekonomide daralma işareti olarak vergi tahsilatındaki yavaşlamanın belirginleştiğini ortaya koydu. Enflasyonun oldukça altındaki nominal artışta, kurumlar vergisinin iadeler nedeniyle negatife dönmesi ve akaryakıt ile otomotivdeki ÖTV kaybı ana belirleyici oldu. Gelir ve kazançtan alınan "doğrudan" vergilerin lokomotifi olan gelir vergisi tahsilatı yüzde 31,3 artışla 398,2 milyar liraya çıkarken, bunun 393,9 milyar lira ile tamamına yakını maaş ve ücretlerden yapılan kesintileri içeren tevkifattan geldi. Buna karşılık kurumlar vergisinde, bu yıl beyana dayanan kısımdaki 28 milyar liralık iade/mahsup etkisiyle toplamda eksi 19,3 milyar liralık aylık negatif gerçekleşme kaydedildi.
ÖTV geliri eridiDahilde mal ve hizmetlerden alınan "dolaylı" vergilerde de belirgin bir yavaşlama yaşandı. Bunun ana kaynağı ise yıllık bazda yüzde 19,8 gerileyerek 149,3 milyar liraya inen Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) oldu. Akaryakıtta eşel mobil sisteminin 1 Ekim itibarıyla sona ermesine karşın, pompada ani fiyat şokunu önlemek amacıyla devreye alınan kademeli vergi geçişi kapsamında litre başına maktu tutarların geçen yılın oldukça altında kalması tahsilatı baskıladı. Buna bağlı olarak petrol ve doğalgaz ürünleri ÖTV'si yüzde 59,8 düşüşle 48,8 milyar liradan 19,6 milyar liraya geriledi. İç talepteki soğumayı yansıtan motorlu taşıtlar ÖTV'si de yüzde 26,4 azalarak 67,5 milyar liradan 49,7 milyar liraya indi. ÖTV kalemleri içinde tahsilatta yüzde 30,4 artışla 16,6 milyar TL olan alkollü içkiler, yüzde 11 artışla 48 milyar TL tütün mamulleri ve yüzde 68,4 artışla 2,2 milyar TL düzeyinde gerçekleşen kolalı gazozlar pozitif ayrıştı.
KDV ve ithalat vergileri dengelediTüketim vergilerindeki ÖTV kaybını dahilde ve ithalde alınan KDV bir miktar telafi etti. Dahilde alınan KDV yüzde 30,7 artışla 209,6 milyar liraya yükselirken, dış ticaret ve muamelelerden alınan vergiler yüzde 29,8 artarak 245,3 milyar liraya çıktı. Bu kalemde ithalde alınan KDV yüzde 31,4 artışla 208,2 milyar lira, gümrük vergileri ise yüzde 21,7 artışla 36,5 milyar lira olarak gerçekleşti.
Aylık tahsilat bazında Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) yüzde 22,4 artışla 70,1 milyar liraya, harçlar yüzde 28,6 artışla 39,7 milyar liraya, damga vergisi ise yüzde 25,2 artışla 26,3 milyar liraya ulaştı. Şans oyunları vergisi yüzde 29,9 artışla 7,5 milyar lira, özel iletişim vergisi yüzde 29,6 artışla 5,8 milyar lira ve mülkiyet üzerinden alınan vergiler yüzde 16,9 artışla 4,1 milyar lira oldu. Buna karşılık dijital hizmet vergisi yüzde 46,3 düşüşle 2 milyar liraya, konaklama vergisi ise yüzde 37,2 azalarak 1,4 milyar liraya geriledi.
OVP hedeflerine göre on aylık gerçekleşmeEylül ayında açıklanan 2027-2029 dönemi Orta Vadeli Programı'nda (OVP) 2026 yıl sonu için aşağı yönlü revize edilen 2 trilyon 631,9 milyar liralık bütçe açığı tahmininin yüzde 88,2'si yılın ilk on ayında tüketildi. Merkezi yönetim bütçesinin on aylık açığı 2 trilyon 321,4 milyar liraya ulaştı. Buna göre program tahmininin tutturulabilmesi için kasım ve aralık aylarındaki toplam açığın 310,5 milyar lirada tutulması gerekiyor.

13