2018'de milli jet motorunu geliştiren TEİ/TUSAŞ'a yaptığım ziyarette, Genel Müdür Prof. Mahmut Akşit'ten duymuştum: "ANKA'nın motorunu çalıştırma sürecinde, Avrupa'dan bazı paravan firmalar devreye girip fahiş fiyatlarla bazı çalışanlarımıza noktasal iş teklifleri yaptı. Genç mühendis ekibimizi dağıtarak, yapılan işi sabote etmek istediler."

Prof. Akşit, buna karşı geliştirdiği çözümü de anlatmıştı, ben de yazmıştım:

https://www.star.com.tr/teknoloji/turkiyenin-ilk-yerli-ve-milli-jet-motoru-ilk-testi-basariyla-gecti-haber-1402907/

Geçenlerde bir TV yayınında bunu hatırlattım. Yayının o bölümü sosyal medyada paylaşılınca, bu konuları yakından izleyen bir dostum mesaj attı.

"Anlattığın sabotaj yöntemini hafife alan cahilce yorumlar gördüm" dedi.

Ve bu yöntemi akademik boyutuyla ortaya koyan çarpıcı bir araştırma raporunu gönderdi.

Doğrusu raporu okuyana kadar ben bu yöntemi sadece bir 'yıkıcı rekabet' ve onun sabotaj amaçlı kullanımı olarak düşünüyordum.

Rapor, en temelde 'inovasyon paradoksu'nun yattığını ortaya koyuyor.

Rapor, IMF Dergisi'nin Eylül 2024 sayısında yayınlandı. Yazarı da Şikago Üniversitesi Ekonomi Profesörü Ufuk Akçiğit.

ABD, son 40 yılda araştırma-geliştirme harcamalarını önemli ölçüde artırırken, yenilik, verimlilik ve ekonomik büyüme olacak diye varsaymıştı. Ama tam tersi olmuştu.

Prof. Akçiğit, 'neyin yanlış gittiğini' araştırmış.

Bulguları benim özetlememle şöyle:

"1980'lerden bu yana, ABD'nin toplam Ar-Ge yatırımı ve patent üretimine katılan nüfus yaklaşık iki katına yükseldi. Bu, büyümeyi hızlandırmalı, verimliliği artırmalıydı. Ama aksine düştü..."

"Araştırmalarımızda, küçük işletmelerin büyüklere göre daha yenilikçi olduklarını ve Ar-Ge kaynaklarını daha verimli kullandıklarını tespit ettik. Ancak Ar-Ge desteklerinden ise en çok büyük şirketler yararlandı."

"Amerikan ekonomisinin büyük bölümüne hakim olan dev şirketler, daha yenilikçi küçük işletmeleri ve girişimleri dışladı, gerçek yenilik arayışından ziyade işletmelerini korumaya yöneldi."

"Şirketler büyüdükçe ve pazarlara hakim oldukça, yenilik yapma eğilimlerini kaybediyor, konumlarını korumaya, 'rekabeti sınırlayan faaliyetlere' odaklanıyorlar."

"Bu faaliyetlerden biri yerel politikacıları işe almaktır. Bir başkası da 'inovasyonu engelleyici işe alım' uygulamasıdır."

"Büyük ve köklü işletmelerin, daha yüksek maaşlar teklif ederek, genç rakiplerinden kilit çalışanları işe alıyorlar. Ancak, bu yeni çalışanları yenilik için kullanmak yerine, becerilerini ortaya koyamayacakları rollerde görevlendiriyorlar."