Atatürk'ün 17 Şubat 1923 tarihinde İzmir İktisat Kongresi'nin açılış konuşmasında dile getirdiği "Siyasi ve askerî zaferler ne kadar büyük olursa olsun, ekonomik zaferlerle taçlandırılmazlarsa meydana gelen zaferler devamlı olamaz." Sözü onun ekonomiye bakış açısının özetidir.

Bir çok kişi Atatürk'ün askeri ve siyasi dehasına hayrandır ki bu son derecede normaldir. Onun askeri ve siyasi dehasına elbette bende hayranım ama beni asıl şaşırtan ve hayran bırakan onun ekonomi dehasıdır.

Mustafa Kemal Atatürk ekonominin toplum hayatındaki yerini çok iyi anlamış ve tüm siyasetini ekonomiye verdiği bu önem üzerine bina etmiştir.

Aynen siyasi ve askeri alanda olduğu gibi ekonomi alanında da rasyonel aklın ve bilimin rehberliğini kabul etmiş, hayali, ütopik ve maceraperest fikir, ideoloji, yol ve yöntemlere hiç itibar etmemiştir.

Öncelikle herkes şunu bilmelidir: Osmanlı toplumu üretmeyi beceremeyen, çağdaşı diğer toplumlar ile rekabet etmeyi başaramayan arkaik bir tarım toplumuydu.

Bu yapı elbetteki üretim alanında çağdaşı sanayi toplumları ile rekabet etmeyi başaramıyordu. Yapılması gereken en önemli şey toplumun bu yapısını değiştirip çağdaş bir sanayi toplumuna dönüştürmekti.

Bu dönüşümü yapmak elbetteki söylemek kadar basit değildir!

Öncelikle mevcut feodal üretim ve iktidar ilişkilerinin kırılması, sonrasında ise toplumun yeni yöntemler ile sınai ürünler üretmeyi öğrenmesi ve yeni bir üretim biçimi inşa edilmesi gerekir.

Tarım çağı üretimi az bilgi, az sermaye, çok emek ve çok toprak gerektirirdi. Bütün üretim ilişkileri de bu gereksinimlere göre şekillenmişti.

Oysa sınai üretim için gerekli olan bilgi ve sermaye seviyesi çok yüksek, emek ve toprak seviyesi ise göreceli olarak çok daha azdır.

Sonuçta okuma yazma bile bilmeyen kölelere pamuk toplatıp, çift sürdürebilirsiniz ama benzer cehalet seviyesinde birini fabrikada istihdam edip karmaşık üretim yaptıramazsınız değil mi

Sınai üretim yapmak ve çağdaş sanayi toplumları ile rekabet etmek isteyen bir toplum bu yüzden öncelikle eğitim problemini çözmeli ve halkının eğitim seviyesini yükseltmelidir.

Bakınız; Mustafa Kemal Atatürk'ün alfabe ve dil devrimleri sadece şekilsel birer kültür devrimi değildir, bu devrimlerin asli amacı toplumun eğitim seviyesini yükseltmek ve bir sanayi toplumunun ihtiyaç duyduğu nitelikli iş gücünü en hızlı şekilde yaratmaktır.

Mustafa Kemal Atatürk'ün eğitim alanındaki devrimleri işte bu hedefin gerçekleşmesini olağanüstü bir hızla sağlamıştır.

Sınai üretimin temeli standardizasyondur nerede ise tüm sınai ürünler belirli bir standarta sahip parçaların bir araya gelmesi ile üretilir. Osmanlı'da böyle bir standardizasyonu sağlayabilecek bir düzen yoktu, Atatürk'ün bu sorunu da çözmesi gerekiyordu.

Bu noktada üzerinde çok konuşulmayan bir Ölçüler Kanunu vardır. Bahse konu kanun 4 Nisan 1931'de Resmî Gazete'de yayımlandı. Bu kanun, Cumhuriyet'in ekonomik ve toplumsal modernleşme hamlelerinin önemli örneklerinden biridir.