20 Kasım Cuma günü Nasdaq Bileşik Endeksi yüzde 5,3, S&P 500 ise yüzde 3,7 geriledi. Teknoloji ağırlıklı Nasdaq'ın haftalık kaybı yüzde 10'a ulaştı. Aynı gün ABD'nin 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,92'ye kadar geriledi. Bir hafta önce yüzde 5,15 olan getirideki düşüş 23 baz puanı buldu.
Normal koşullarda Fed'in yeni faiz artırımlarına hazırlanması tahvil getirileri üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabilir. Ancak bu kez hisse senetleriyle birlikte tahvil faizleri de düşüyor. ünkü yatırımcılar yalnızca para politikasının yönünü değil, yüksek faizlerin ekonomik faaliyet ve finansal istikrar üzerindeki olası sonuçlarını da fiyatlıyor.
Bence asıl dikkat edilmesi gereken gelişme bu.
Fed'in gördüğü ekonomi ile piyasanın gördüğü risk farklıFed'in 28 Ekim toplantısında politika faizi yüzde 3,75–4 aralığında sabit tutuldu. Karar 10'a karşı 2 oyla alındı. Faiz artışını savunan iki üyenin itirazı, merkez bankası içindeki sıkılaşma eğiliminin ne kadar güçlü olduğunu gösterdi.
18 Kasım'da yayımlanan toplantı tutanakları ise daha önemli bir ayrıntıyı ortaya koydu. Katılımcıların neredeyse tamamı, mevcut ekonomik görünüm altında ilave faiz artırımlarının gerekli olabileceğini değerlendirdi. Bazı üyeler, enflasyonun olumsuz seyretmesi halinde 25 baz puandan daha büyük bir artışın da gündeme gelebileceğini belirtti.
Fed'in bu yaklaşımını anlamak zor değil. Enflasyon hâlâ yüzde 2 hedefinin oldukça üzerinde bulunuyor. Enerji maliyetleri, ticaret politikalarının fiyatlar üzerindeki etkileri ve teknoloji altyapısına yönelik yoğun yatırım talebi fiyat baskılarını canlı tutuyor.
Üstelik ABD ekonomisinin mevcut verileri de açık bir durgunluk tablosu çizmiyor. Fed Yönetim Kurulu Üyesi Lisa Cook'un 20 Kasım'daki değerlendirmesine göre ekonomi üçüncü çeyrekte yıllıklandırılmış yüzde 3,4 büyüdü. Ekim ayında işsizlik oranı yüzde 4,1 düzeyinde gerçekleşti. Bunlar, merkez bankasının neden enflasyon tehlikesini öncelikli gördüğünü açıklıyor.
Ancak finans piyasalarının sorusu biraz farklı. Yatırımcılar bugünkü büyümenin ne kadar güçlü olduğundan çok, bu büyümeyi taşıyan yatırımların ve şirket değerlemelerinin yüksek faiz ortamında ne kadar dayanıklı kalabileceğini sorguluyor.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor. Borsadaki sert düşüş, ABD ekonomisinin resesyona girdiğinin kanıtı değil. Aynı şekilde tahvil getirilerindeki gerileme de Fed'in faiz artırmaktan vazgeçeceğini göstermiyor. Fakat her iki hareket birlikte değerlendirildiğinde, finansal koşullara ilişkin kaygıların güçlendiği anlaşılıyor.
Tahvil faizleri düşerken neden rahatlayamıyoruzTahvil getirileri düştüğünde piyasalarda genellikle olumlu bir beklenti oluşur. ünkü daha düşük uzun vadeli faizler, şirketlerin finansman maliyetlerini hafifletebilir ve hisse senedi değerlemelerini destekleyebilir.
Ne var ki faizlerin neden düştüğü, düşüşün kendisi kadar önemlidir.
Eğer getiriler enflasyonun kalıcı biçimde gerilemesi ve ekonomik faaliyetlerin dengeli biçimde yavaşlaması nedeniyle düşüyorsa bu olumlu bir gelişmedir. Ancak yatırımcılar riskli varlıklardan çıkıp güvenli kabul edilen devlet tahvillerine yöneldiği için geriliyorsa aynı hareket farklı bir anlam taşır.
Geçen haftaki tablo ikinci ihtimalin ciddiyetle değerlendirilmesini gerektiriyor.
ABD'nin iki yıllık tahvil faizi de bir haftada yüzde 4,88'den yüzde 4,63'e geriledi. Bu vade, merkez bankasının gelecek dönemde izleyeceği faiz politikasına ilişkin beklentilere daha duyarlıdır. Dolayısıyla yatırımcıların gelecekteki sıkılaşmanın boyutunu yeniden değerlendirdiği söylenebilir.
Ancak burada tehlikeli bir yanılgı var. Devlet tahvillerinin getirisi düşerken şirketlerin borçlanma koşulları mutlaka iyileşmek zorunda değil. Risk primleri yükselirse şirketler, gösterge faizlerindeki düşüşe rağmen daha pahalı finansmanla karşılaşabilir. Hatta bazı şirketlerin krediye erişimi zorlaşabilir.
Bu nedenle yalnızca 10 yıllık ABD tahvil faizine bakarak finansal koşulların gevşediği sonucuna varmak doğru olmaz. Şirket tahvillerinin risk primleri, kredi piyasasındaki likidite ve yeni borçlanma imkânları da izlenmeli.
Asıl sorun, devletin daha düşük faizle borçlanabildiği bir ortamda özel sektörün finansmana erişiminin zorlaşması ihtimalidir.
Yapay zekâ yatırımları hem büyümenin motoru hem kırılganlık kaynağıMevcut piyasa geriliminin merkezinde yapay zekâ yatırımları da bulunuyor.
Son dönemde veri merkezlerine, yarı iletkenlere, enerji altyapısına ve teknoloji kapasitesine yönelen büyük sermaye, ABD ekonomisinin büyümesini destekleyen önemli unsurlardan biri oldu. Ancak bu yatırımların gelecekte yaratacağı gelir ile bugün gerektirdiği finansman arasında ciddi bir zaman farkı var.
Yatırım harcamaları bugünden yapılıyor. Beklenen verimlilik artışı ve ticari kazançların ne kadarının, hangi tarihte gerçekleşeceği ise henüz kesin değil.
Fed'in son toplantı tutanaklarında da yapay zekâ yatırımlarının finansman yapısına yönelik kaygıların yer alması bu açıdan dikkat çekici. Özellikle bilanço dışı yükümlülükler, karmaşık finansman ilişkileri ve kaldıraç kullanımı, olası bir değer kaybının etkilerini büyütebilecek unsurlar olarak değerlendiriliyor.
Buradaki risk, yapay zekâ teknolojisinin başarısız olması değil. Teknoloji uzun vadede ekonomik verimliliği artırabilir. Ancak başarılı bir teknolojinin etrafında oluşan bütün yatırımların aynı ölçüde kârlı olması gerekmiyor.
Geçmişte de ekonomik dönüşüm yaratan birçok alanda büyük yatırımlar yapıldı. Bunların bir bölümü kalıcı altyapıya dönüşürken, bazı yatırımcılar bekledikleri getiriyi elde edemedi.
Bugün de benzer bir ayrım ortaya çıkabilir. Yapay zekânın ekonomik geleceği güçlü kalırken, bu alandaki bazı şirketlerin değerlemeleri ve finansman modelleri ciddi biçimde sorgulanabilir.
İşte Fed'in işi bu noktada zorlaşıyor. ünkü yapay zekâ yatırımları bir taraftan talebi ve enflasyonu beslerken diğer taraftan finansal piyasalarda yeni kırılganlıklar yaratıyor.
Fed'in asıl sınavı faiz artırmak değil, zamanlamayı doğru belirlemek

18