International Institute for Environment and Development IED'in, Kasım 2025'te yayımladığı Locally Implemented or Locally Led Araştırması ile 2016-2023 dönemine ait 140 bin iklim finansmanı işlemi inceledi. Finansman işlemlerinin yalnızca yüzde 29'unda yerel etki veya yerel katılıma işaret eden ifadeler bulundu. Sekiz yıllık dönemde işlemlerin sadece yüzde 0,17'sinde "yerel öncülüğünde" veya "toplum öncülüğünde" ifadeleri vardı. 2023'te oran yüzde 0,39. Türkçe meali finansman sahaya, asıl ihtiyacı olana ulaştığında pul olmuş. COP'taki 100 lira sahada 29'a düşmüş gerçek sahibine hiç ulaşamamış, kaynak "aracıya, komisyoncuya, plazaların süslü dosyalarına gitmiş."
Coşkulu bir karbon festivaline dönüşen COP31 devam ederken uzmanlar iklim finansmanında konuşulan paranın izini sürdü. CO'larda açıklanan milyarlar, bir çiftçinin tarlasına, bir köyün su deposuna, yeşil dönüşüm için sıra bekleyen endüstrilere ulaşıyor mu İklim finansmanında paranın yolculuğunu dillere destan.
İklim finansmanının izi sürülemiyorYüzde 29'luk oran, paranın yüzde 29'unun sahaya ulaştığı anlamına gelmiyor. Araştırma, finansman kayıtlarında yerel katılımın izlerini arıyor; gerçek harcamayı ölçemiyor. Hatta araştırmacılar, proje açıklamalarındaki kelimeler üzerinden yapılan bu taramanın yerel finansmanı olduğundan fazla göstermiş olabileceğini belirtiyor. COP'ta açıklanan 100 doların kaç lirasının gerçekten sahaya ulaştığını söyleyebilecek bir veriye ulaşılamıyor. Araştırmacılar "iklim finansmanının nereye tahsis edildiğini biliyoruz ancak, paranın nereye kadar ulaştığını bulamıyoruz" diyor. Sahaya inen son para da görünürlüğe, eğitmene, salona, mikrofona, gösterişe gidiyor. İhtiyacı olana kalan "elde var sıfır."
İklim değişikliğinin kazananı "aracılar, komisyoncular"İklim finansmanı donör ülkelerden uluslararası fonlara, kalkınma bankalarından akredite kuruluşlara, ulusal kurumlardan uygulayıcılara uzanan uzun bir yolculuk yapıyor. Her durakta proje hazırlığı, fizibilite, danışmanlık, akreditasyon, izleme, denetim ve raporlama süreçleri var. Uluslararası fonların hesap verebilirliği açısından elbette gerekli ancak sorun, bu maliyetlerin ne kadarının makul olduğu ve nihai yararlanıcıya ne kadar kaynak kaldığının yeterince şeffaf olmamasında. OECD'nin gelişmekte olan ülkelerde adaptasyon finansmanını inceleyen araştırması da benzer bir tablo ortaya koyuyor.
Yoksul ülkeler küresel aracılık kuruluşlarına bağımlı hale geliyorOxford Üniversitesi'nden Abrar Chaudhury'nin Yeşil İklim Fonu üzerine yaptığı araştırma da aynı soruna dikkat çekiyor. Rapor "iklim finansmanında aracı kuruluşların giderek daha belirleyici olduğu, yoksul ülkelerin fonlara ulaşabilmek için küresel akredite kuruluşlara bağımlı hale geldiği" konusunda uyarıyor.
İklim finansmanı için yıllık 5 trilyon dolar lazımOECD'ye göre küresel iklim hedeflerine ulaşmak için 2030'a kadar yılda yaklaşık 5 trilyon dolar, gelişmekte olan ekonomilerde ise tek başına yılda 2,4 trilyon dolar finansman gerekiyor. COP29'da kabul edilen yeni hedef, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülkelere 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlaması; bütün kaynaklardan yıllık 1,3 trilyon dolara ulaşılması yönünde çaba gösterilmesi. Gelişmiş ülkelerin 2020'den itibaren yıllık 100 milyar dolar sağlama taahhüdü ilk kez 2022'de aşıldı. OECD'ye göre bu kapsamda sağlanan ve harekete geçirilen finansman 2024'te 136,7 milyar dolara ulaştı. Ancak rakamın çoğu hibe değil, geri ödemeli kredi. Kayıp ve Zarar Fonu'nda ise 822,71 milyon dolarlık taahhüdün yalnızca 485,77 milyon doları 31 Temmuz 2026 itibarıyla fona ödendi. Üstelik ilk finansman çağrısında 1,9 milyar dolarlık talebe karşılık yalnızca 342 milyon dolar kaynak ayrılabildi. Vaat edilen milyarlardan kalan üç beş kuruş, kazanan aracılar, komisyoncular, danışmanlar, havalı proje şirketleri.

20