COP'la tarla arasına "aracılar, komisyoncular" girdi: COP'ta 100, sahada 29

International Ins­titute for Environ­ment and Develop­ment IED'in, Kasım 2025'te yayımla­dığı Locally Imple­mented or Locally Led Araştırması ile 2016-2023 dönemi­ne ait 140 bin iklim finansmanı işlemi inceledi. Finansman işlemlerinin yalnızca yüzde 29'unda yerel et­ki veya yerel katılıma işaret eden ifadeler bulundu. Sekiz yıllık dö­nemde işlemlerin sadece yüzde 0,17'sinde "yerel öncülüğünde" veya "toplum öncülüğünde" ifa­deleri vardı. 2023'te oran yüzde 0,39. Türkçe meali finansman sa­haya, asıl ihtiyacı olana ulaştığın­da pul olmuş. COP'taki 100 lira sa­hada 29'a düşmüş gerçek sahibine hiç ulaşamamış, kaynak "aracıya, komisyoncuya, plazaların süslü dosyalarına gitmiş."

Coşkulu bir karbon festivaline dönüşen COP31 devam ederken uzmanlar iklim finansmanında konuşulan paranın izini sürdü. CO'larda açıklanan milyarlar, bir çiftçinin tarlasına, bir köyün su deposuna, yeşil dönüşüm için sı­ra bekleyen endüstrilere ulaşıyor mu İklim finansmanında para­nın yolculuğunu dillere destan.

İklim finansmanının izi sürülemiyor

Yüzde 29'luk oran, paranın yüzde 29'unun sahaya ulaştığı anlamına gelmiyor. Araştırma, fi­nansman kayıtlarında yerel katı­lımın izlerini arıyor; gerçek har­camayı ölçemiyor. Hatta araştır­macılar, proje açıklamalarındaki kelimeler üzerinden yapılan bu taramanın yerel finansmanı ol­duğundan fazla göstermiş olabi­leceğini belirtiyor. COP'ta açık­lanan 100 doların kaç lirasının gerçekten sahaya ulaştığını söy­leyebilecek bir veriye ulaşılamı­yor. Araştırmacılar "iklim finans­manının nereye tahsis edildiğini biliyoruz ancak, paranın nereye kadar ulaştığını bulamıyoruz" di­yor. Sahaya inen son para da görü­nürlüğe, eğitmene, salona, mik­rofona, gösterişe gidiyor. İhtiyacı olana kalan "elde var sıfır."

İklim değişikliğinin kazananı "aracılar, komisyoncular"

İklim finansmanı donör ülke­lerden uluslararası fonlara, kal­kınma bankalarından akredi­te kuruluşlara, ulusal kurumlar­dan uygulayıcılara uzanan uzun bir yolculuk yapıyor. Her durak­ta proje hazırlığı, fizibilite, da­nışmanlık, akreditasyon, izleme, denetim ve raporlama süreçle­ri var. Uluslararası fonların he­sap verebilirliği açısından elbette gerekli ancak sorun, bu maliyet­lerin ne kadarının makul olduğu ve nihai yararlanıcıya ne kadar kaynak kaldığının yeterince şef­faf olmamasında. OECD'nin ge­lişmekte olan ülkelerde adaptas­yon finansmanını inceleyen araş­tırması da benzer bir tablo ortaya koyuyor.

Yoksul ülkeler küresel aracılık kuruluşlarına bağımlı hale geliyor

Oxford Üniversitesi'nden Ab­rar Chaudhury'nin Yeşil İklim Fonu üzerine yaptığı araştırma da aynı soruna dikkat çekiyor. Ra­por "iklim finansmanında ara­cı kuruluşların giderek daha be­lirleyici olduğu, yoksul ülkelerin fonlara ulaşabilmek için küresel akredite kuruluşlara bağımlı hale geldiği" konusunda uyarıyor.

İklim finansmanı için yıllık 5 trilyon dolar lazım

OECD'ye göre küresel iklim he­deflerine ulaşmak için 2030'a ka­dar yılda yaklaşık 5 trilyon dolar, gelişmekte olan ekonomilerde ise tek başına yılda 2,4 trilyon dolar finansman gerekiyor. COP29'da kabul edilen yeni hedef, gelişmiş ülkelerin gelişmekte olan ülke­lere 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlaması; bütün kaynaklardan yıllık 1,3 trilyon dolara ulaşılması yönünde çaba gösterilmesi. Gelişmiş ülkelerin 2020'den itibaren yıllık 100 mil­yar dolar sağlama taahhüdü ilk kez 2022'de aşıldı. OECD'ye göre bu kapsamda sağlanan ve hare­kete geçirilen finansman 2024'te 136,7 milyar dolara ulaştı. An­cak rakamın çoğu hibe değil, ge­ri ödemeli kredi. Kayıp ve Zarar Fonu'nda ise 822,71 milyon do­larlık taahhüdün yalnızca 485,77 milyon doları 31 Temmuz 2026 itibarıyla fona ödendi. Üstelik ilk finansman çağrısında 1,9 milyar dolarlık talebe karşılık yalnızca 342 milyon dolar kaynak ayrıla­bildi. Vaat edilen milyarlardan kalan üç beş kuruş, kazanan ara­cılar, komisyoncular, danışman­lar, havalı proje şirketleri.