Kafkasya'nın coğrafi kaderi ve Türk dünyasının lojistik geleceği, son yılların en hareketli diplomatik hamlelerine sahne oluyor. Azerbaycan ana karasını Ermenistan toprakları üzerinden Nahçıvan'a ve dolayısıyla Türkiye'ye bağlayacak olan tarihî hat, artık sadece bölgesel bir ulaştırma projesi değil, küresel aktörlerin bizzat masada olduğu devasa bir jeopolitik satranç tahtasına dönüştü! Bugün geldiğimiz noktada Kafkasya ve Batı güzergâhında uluslararası bir kimlik kazanan Zengezur Koridoru en çok konuşulan hat olma özelliğini koruyor.

Ancak bu koridorun dışında başka alternatif koridorlar da vardır ve bunlar da her türlü ihtimale karşı güncelliğini korumaktadır. Kafkasya'yı üç ana hat üzerinden Türkiye'ye bağlayacak geçişler sırasıyla güney hattında Azerbaycan-İran geçişli Aras Koridoru; kuzeyde Gürcistan-Azerbaycan topraklarında geçen Orta Koridor ve Gürcistan-Rusya topraklarından geçen Kuzey Koridoru arasında çok katmanlı bir denge söz konusudur.

Bilindiği üzere 2025 Ağustos'unda Washington'da varılan tarihî mutabakatta kamuoyunun "Zengezur Koridoru" olarak bildiği 43 kilometrelik kritik hat, resmî olarak "Trump Uluslararası Barış ve Refah Rotası" yani kısaca TRIPP adıyla uluslararası bir statüye kavuştu. ABD, Azerbaycan ve Ermenistan arasında kurulan üçlü teknik çalışma grupları, ulaşım, enerji ve dijital altyapının haritasını çıkarmak için sahaya indiler. Bu yeni modelde projenin mülkiyet ve işletme yapısı oldukça dikkat çekici bir dengede duruyor!

Projenin arkasındaki şirkette ABD yüzde 74, Ermenistan ise yüzde 26 pay sahibi. Batı sermayesinin 49 yıllığına bölgeye bu denli güçlü bir giriş yapması, kapsamlı fiziki inşaat faaliyetlerinin başlayacağı 2027 yılı öncesinde bölgedeki tüm askerî ve siyasi ezberleri bozacak nitelikte. Özellikle Ermenistan sınırında yıllardır kontrolü elinde tutan Rusya Federal Güvenlik Servisi'nin (FSB) devre dışı kalma ihtimali, Moskova'nın bölgedeki nüfuz kaygısını tırmandırırken, hat boyunca döşenecek stratejik fiber optik ağlar, bölgeyi siber istihbarat savaşlarının da merkezine çekiyor.

Ancak Ankara ve Bakü, küresel diplomasinin kaygan zemininde tüm yumurtalarını aynı sepete koymayacak kadar derin bir devlet aklına sahip. Zengezur hattındaki anayasal tartışmalar ve Ermenistan iç siyasetinin oluşturabileceği muhtemel gecikmelere karşı, masadaki en büyük stratejik koz "Aras Koridoru" olarak öne çıkıyor! Azerbaycan'ın Doğu Zengezur bölgesindeki Zengilan'dan başlayıp, Ermenistan sınırının hemen güneyinden Aras Nehri'ni aşarak İran topraklarına geçen ve oradan Nahçıvan'a bağlanan bu 55 kilometrelik alternatif hat, âdeta bir can simidi niteliğinde. Aras Nehri üzerinde inşası hızla ilerleyen demir yolu ve kara yolu köprüleri, Türkiye ve Azerbaycan için lojistik bağımlılığı tek bir alternatife bırakmayan muazzam bir diplomatik kaldıraç işlevi görüyor.

Tahran yönetimi ise bu projeye oldukça pragmatik yaklaşıyor. Zengezur hattının açılmasıyla Ermenistan ile olan fiziki sınırını ve Kafkasya'ya açılan transit kapısını kaybetme korkusu yaşayan İran, Aras Koridoru sayesinde kendi toprakları üzerindeki transit geçiş tekelini korumayı amaçlıyor! Böylece Bakü-Ankara ekseniyle ilişkilerinde elinde güçlü bir pazarlık payı tutmak istiyor. Tabii ki Tahran'ın bölgedeki ani askerî manevraları ve istihbarat hassasiyetleri, bu hattın güvenliği üzerinde her an tetikte olunması gereken bir risk unsuru olarak kalmaya devam ediyor.