Atatürk, 19 Mayıs 1919 günü Samsun'a ayak bastığında ülkedeki "umumi manzara"yı Büyük Nutuk'ta şöyle anlatır:

"Osmanlı Devletinin içinde bulunduğu topluluk, 1. Dünya Savaşı'nda yenilmiş, Osmanlı Ordusu her yanda zedelenmiş, koşulları ağır bir mütareke imzalanmış. Büyük Savaşın uzun yılları boyunca ulus yorgun ve yoksul bir durumda. Padişah ve halife olan Vahdettin, soysuzlaşmış; kendini ve yalnız tahtını koruyabileceğini düşlediği alçakça önlemler araştırmakta... Damat Ferit Paşa Hükümeti güçsüz, onursuz, korkak.."

Bu kadar mı Hayır... İtilaf donanmaları ve askerleri İstanbul'a yerleşmiş... Güney ve Güneydoğu illeri İngiliz, Fransız ve İtalyan işgali altında... 15 Mayıs 1919'da Yunan ordusu İzmir'e çıkıyor...

Bu manzara karşısında halkın ve ordunun ruh hali nedir Nutuk'tan alıyoruz:

"Ulus ve Ordu, padişahın hainliğinden haberli olmadığı gibi, o makama ve o makamda bulunana karşı yüzyılların kökleştirdiği din ve gelenek bağlarıyla bağlı ve uysal..."

Tüm bu olumsuzluklar dizisi içinde Atatürk'ün kararı nedir..

"Bu durum karşısında tek bir karar vardı. O da ulus egemenliğine dayanan tam bağımsız yeni bir Türk devleti kurmak."

Mustafa Kemal, 1919 yılı Temmuz'undan itibaren yola rütbeleri sökülmüş, hakkında önce yakalama sonra idam kararı çıkarılmış bir sivil olarak devam eder.

NEDEN BÜYÜKTÜR

Mustafa Kemal'in Samsun'a İstanbul'dan emredildiği gibi Rum köylerini rahatsız eden Türk çetelerini bastırmak için değil, Anadolu isyanını başlatmak için gittiği çabuk anlaşılır, 8 Haziran'da geri çağırılır, 8 Temmuz'da ordudan istifa eder, Kurtuluş ve Kuruluş mücadelesini sivil olarak yönetir.

İstanbul'un "geri dön" emrine neden uymadığını annesine üç ay sonra yazdığı mektupta şöyle anlatır:

"Bir tarafında bütün Anadolu halkı, bütün millet hakkımda büyük bir sevgi ve güven gösterdi. 'Seni bırakmayız' dediler. Gerçekten de vatan ve milletimizi kurtarabilmek için tek çare, askerliği bırakıp serbest olarak milletin başına geçmek ve milleti tek bir varlık durumuna getirerek elde edilecek milli güç ve hareketi güzel kullanmaktan başka çare düşünülemezdi."

(Atatürk'ün Yaveri Salih Bozok Anlatıyor, Alaca Yayınları)

Mustafa Kemal mektubunu:

"Pekiyi bilirsiniz ki ben yaptığımı bilirim. Sonunu görmeseydim başlamazdım" sözleriyle bitirir....

Kemal Paşa Samsun'a halk iradesine dayalı bağımsız bir devlet kurmak, bilimde, sanatta, kültürde uygar dünya ile yarışan bir ulus yaratmak projesiyle çıkmıştır.

Düşününüz ki, o dönemde Osmanlı aydınları İslamcılık mı Osmanlıcılık mı, İngiliz himayesi mi Amerikan mandası mı tartışmalarının bir milim ötesine geçememekteydi.

Halk iradesine dayalı bir ulus devlet ve laik cumhuriyet fikri kimsenin aklından geçmiyordu.

Atatürk neden büyüktür İşte bu nedenlerle...

SAVAŞÇI