Dünya Plak Günü etkinlikleri sırasında Rough Trade West.

Londra'nın meşhur müzik mağazası Rough Trade 2026 boyunca 50. yaş etkinlikleri düzenlemeye devam ediyor. Etkinlik dediysem, özel plaklar basıyorlar. Neticede plakçı ne yapar, plak satar. 50 yılın her biri için özel bir plak, her 10 yıl için o onyılın müzik kimliğini ve kültürünü yansıtan derlemeler, ve elbette mini performanslar.

Plakçı deyip geçmeyin, Rough Trade'in kuruluş ve hayatına devam hikâyesi aslında bir bakıma müzik tarihinin de hikâyesidir. Elbette tek başına hiçbir hikâye bütünü anlatmaz ama son 50 yılda müzik alanında nereden nereye gelindiğini Rough Trade'in hikâyesi üzerinden azıcık da olsa takip edebiliriz.

Rough Trade 1976'da Londra'nın o dönem en bohem yerlerinden birinde, Ladbroke Grove'da açıldı. 1982'de iki adım ileriye Talbot Road'a taşınan mağaza bugün Rough Trade West adıyla hizmete devam ediyor. Ladbroke Grove o dönem büyük bir popülerlik yaşayan reggae müziğin merkeziydi. Çok kültürlü bu mahalle, Londra'nın her yerinden müzik meraklılarını kendine çekiyordu. Bu ortamda geleni gideni çok olan bir müzik dükkânıydı.

Eski bir drama öğretmeni olan Geoff Travis tarafından kuruldu. Travis Cambridge'de İngiliz Dili okumuş ancak öğretmenlik yerine kendini dönemin yükselen alternatif kültürü punk'a vermiş ve bu alanda faaliyet göstermek istemişti. Hem punk ve alternatif müzik satan bir dükkândı hem de plak şirketiydi Rough Trade.

Dönem alternatif kültürün yükselişine tanık oldu. Mağaza da bir bakıma bu dönemle birlikte yükselişe geçti. '80'lerde bu ortam en canlı zamanlarını yaşadı. Ardından düşüşe geçti. Müzik sektörü büyüdü, genişledi, değişti ancak plak ve kaset bitti, CD başladı, ardından internetten şarkı indirme dönemi ve stream platformları gelince işler iyice sarpa sardı. Rough Trade derinden sarsıldı.

Bu noktada belki de herkese ders olması gereken ilginç bir strateji izlediler. Mecburiyetten, ya da belki öngörülü olmaktan kaynaklanan bir tepkiyle dijital devrime ayak uydurmaya çalışmak yerine yok olmakta olan fiziksel formata sıkı sıkıya sarıldılar. Kuşaklar korsan müzik dönemiyle yasal stream platformları arasındaki o alacakaranlık dönemini yaşarken, dünyada plak ve diğer fiziki formatlar teknik olarak neredeyse tamamen sona ererken, '50'lerden '60'lardan itibaren sektörü sırtında taşımış dev plak fabrikaları birer birer kapanırken onlar az sayıda meraklıya plak ve CD temin etmeye devam ettiler.

2000'lerin ortalarında itibaren plağa hafif bir merak başlayınca işler değişti. 2007'de Doğu Londra'da Brick Lane'de Rough Trade East açıldı. Stream tam gaz yükselişteydi ancak plak da ufak ufak geri dönmeye başlamıştı. Yeni kuşak müziği fiziksel bir format üzerinden dinlemek ihtiyacını giderek daha fazla ortaya koyurdu.