Bazen kendime soruyorum: Bütün bu kavgalar ne için

Neden kardeş kardeşin, dost dostun, meslektaş meslektaşın kuyusunu kazar Neden başarılı bir insan başkasının yükselişinden rahatsız olur Neden devletler milyonlarca insanın hayatına mal olacak savaşlara girişir

Sonunda hepimiz bu dünyadan ayrılacağız. Makamlarımız, servetimiz, unvanlarımız, kazandığımız mücadeleler geride kalacak.

Öyleyse neden birbirimizin hayatını güzelleştirmek yerine zorlaştırıyoruz

Kırk yılı aşkın diplomasi, uluslararası kuruluşlar ve iş dünyası deneyimim boyunca bu sorunun farklı biçimleriyle karşılaştım. Pekin'de devlet gücünün sınırlarını, Paris'te küresel çıkar çatışmalarını, Londra'da uluslararası şirketlerin rekabetini gördüm.

Coğrafyalar değişiyor. İnsan davranışlarının temel zaafları ise şaşırtıcı ölçüde benzer kalıyor.

Doğanın bize anlattıkları

Hayvanlar dünyasına baktığımızda rekabet kadar işbirliği de görüyoruz.

Kurtlar birlikte avlanıyor, yavrularını koruyor. Filler güçlü sosyal bağlar kuruyor, zor durumdaki sürü üyelerine yardım edebiliyor. Bonobolar gerilimleri sosyal yakınlıkla yatıştırabiliyor.

Ama doğayı romantikleştirmeyelim. Şempanzeler rakip gruplara ölümcül saldırılar düzenliyor. Aslanlar başka erkeklerin yavrularını öldürebiliyor. Karıncalar arasında bile örgütlü çatışmalar yaşanıyor.

Şiddet yalnızca insana özgü değil.

Farkımız, saldırganlığın varlığından çok onu örgütleme, gerekçelendirme ve büyütme kapasitemizde.

Bir aslan avını öldürür. İnsan ise hiç tanımadığı milyonlarca insanı tehdit olarak tanımlayabilir, onları yok edebilecek silahlar geliştirip buna güvenlik stratejisi diyebilir.

İnsanı tehlikeli kılan yalnızca içgüdüleri değil, zekâsını bu içgüdülerin hizmetine verebilmesidir.

Güç, korku ve kıskançlık

1980'lerin sonunda Pekin'de diplomat olarak görev yaparken Çin'in dönüşümünü izledim. 1989 Tiananmen olayları, devlet gücü ile bireyin özgürlük arayışı arasındaki çatışmanın trajik sonuçlarını gösterdi.

Sonraki yıllarda OECD'de, Uluslararası Enerji Ajansı'nda ve uluslararası şirketlerin yönetim kurullarında başka bir gerçeği gözlemledim: Güç arttıkça korku mutlaka azalmıyor.

Bir lider iktidarını, bir yönetici konumunu, bir yatırımcı üstünlüğünü kaybetmekten korkabiliyor.

Bu korku bazen saldırganlığa, bazen kıskançlığa, bazen de ihanete dönüşüyor.

Yönetim kurullarında başarılı çalışma arkadaşını tehdit olarak gören yöneticilerle, kişisel hırsları kurumsal çıkarların önüne koyan yaklaşımlarla karşılaştım.

Güvenin kaybolmasının ekonomik bedelini gördüm. Ortaklıklar zayıflıyor, kararlar gecikiyor, yetenekler uzaklaşıyor.

Güven, bilançoda görünmeyen ama kaybedildiğinde gerçek değeri anlaşılan sermayedir.

En derin kırgınlıklar yakınımızdan gelir

Meslek hayatındaki rekabeti anlamak nispeten kolay. Makam, para, nüfuz ve kariyer söz konusu.

Ama aile içindeki kırgınlıklar, dostlukların bozulması, yıllarca destek verdiğiniz insanların sizi hayal kırıklığına uğratması daha derin yaralar açabiliyor.

Bunları ben de yaşadım.

Hayatım boyunca aileme, dostlarıma, çalışma arkadaşlarıma destek olmaya çalıştım. Elbette benim de hatalarım oldu.

Zamanla öğrendim ki her anlaşmazlık ihanet, her eleştiri kıskançlık değildir. Ancak sevgi de sınırsız güven anlamına gelmez.