Savaşı kanıksayan dünya ve yeni güç denklemi

Dünya, savaşın sona ermesini bekleyen bir yer olmaktan çıkıp yeni savaşlara hazırlanan bir yere dönüşüyor. Bir zamanlar insanlığın ortak felaketi olarak görülen savaş, bugün uluslararası siyasetin olağan araçlarından biri hâline geliyor. Ukrayna'dan Gazze'ye, Lübnan'dan İran'a uzanan saldırı hattında yalnızca şehirler yıkılmıyor; uluslararası hukukun, diplomasinin ve ortak vicdanın sınırları da aşınıyor.

Tuhaf olan, savaş, giderek kaçınılmaz bir kader gibi sunuluyor. Asıl tehlike bu kabullenişin, yeni savaşların önünü açan siyasi ve zihinsel iklime dönüşmesidir. İnsanlık tarihi, büyük ölçüde savaşların, işgallerin, kanın, gözyaşının ve yıkımın tarihidir. Ne var ki insanlık, bütün bu acı tecrübelerden sonra bile, savaşları önleyecek ortak bir irade geliştirememiştir.

Burada derin bir çelişkiyle karşı karşıyayız. Covid-19 salgını dünyayı tehdit ettiğinde bilim insanlarından hükümetlere, uluslararası kuruluşlardan sade insanlara kadar, bütün dünya ortak bir seferberlik içine girdi. Sınırlar kapatıldı, ekonomik ve sosyal hayat durduruldu, insan hayatını korumak için büyük fedakârlıklarda bulundu.

Peki, insanlığı yüzyıllardır kasıp kavuran savaşları önlemek için neden aynı kararlılık gösterilemiyor Üstelik savaş, bir virüs gibi yalnızca insan bedenini değil; tarihi mekânları, vicdanı, merhameti, toplumsal hafızayı ve gelecek kuşakların hayatını da tahrip ediyor.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, Foreign Affairs dergisinde yayımlanan güncel bir analizde bu tehlikeli gidişata dikkat çekiliyor. Değerlendirmeye göre son yıllarda hükümetlerin barış davasına bağlılığı zayıfladı. Bunun en çarpıcı kırılma noktası ise 2003 Irak işgali oldu. Milyonlarca insanın sokaklara dökülmesine rağmen hukuksuzca başlatılan bu savaş, Irak'ı yıktı ve bölgesel istikrarsızlığı körükledi. O günden bu yana derinleşen jeopolitik rekabetin gölgesinde, barış arayışı uluslararası gündemden giderek uzaklaştı.

Analizdeki şu uyarı ise hayati önem taşıyor: Bu yolun sonunda yirminci yüzyıl düzeninin önlemek için kurulduğu o büyük felaket, yani yeni bir dünya savaşı ihtimali yer alıyor. Böyle bir tablo karşısında hükümetlerin savaşa karşı durma sanatını yeniden öğrenmeleri şart. Bugün her devletin sorumluluğu; keyfî savaşların önünü kesecek doğrudan adımlar atmak ve barışın güvencesi olacak adil kurumları güçlendirmektir. Zira yeni güç denklemi ancak kaba kuvvetin değil, hukukun ve insan onurunun merkeze alındığı bir iradeyle barış üretebilir.

İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'ın