Türkiye'de enflasyon yüksek düzeyde kalmaya devam ediyor.

Pek çok iktisatçı ve finansçı bu yüksek enflasyonu gerekçelendirecek açıklamalar bulmakta zorlanıyorlar.

Bu iktisatçı ve finansçı zümre 'faizler artmalı' dediler, artırıldı; şu anda TCMB gecelik faizleri %40, tüketici kredileri faiz oranı %65 ve ticari krediler faiz oranı %53 civarında seyrediyor.

İthal ürünlerin fiyatının enflasyona olumsuz etki etmemesi için döviz fiyatlarının bastırılması gerekir dediler, TL değerlenmeye devam ediyor; TL, 2024 yılında %20'nin ve bu yıl da yaklaşık %8'in üzerinde değerlendi.

Makro ihtiyati tedbirlerle krediler kısıtlanmalı dediler, kredi artış hızı baskılandı; kredi muslukları kısıldı ve nakitsizlikten bazı firmalar zora girdi; işsizlik arttı.

Yatırım harcamaları da kısılsın dediler, kredilerin kısıldığı bir dönemde yatırımların azalması doğal sonuç; kısıldı.

Bütçe açığı %3'ün altına insin dediler; bütçe açığı biraz daha daralarak %3'ün altına indi.

Bütçedeki, "faiz dışı denge"de (yani faiz hariç, bütçe gelirleri, eksi, bütçe giderleri) fazla oluşsun dediler; faiz dışı fazla, son zamanların en yüksek rakamına yükseldi.

Yukarıda belirtilen para ve maliye politikası tedbirlerinin etkisini pekiştirmek için ilaveten çok sayıda "makro ihtiyati tedbirler" de alındı.

Bu tedbirlerin hepsinin enflasyonla mücadelede, alınması gereken asgari zorunlu tedbirler olduğu doğrudur.

Uzatmayalım, önerilen bütün bu tedbirler bileşimi enflasyonu, öngörüldüğü kadar düşüremedi, düşüremiyor ve düşüremeyecek gibi görünüyor.

"Niçin düşüremiyor" sorusuna verilen cevaplar da ikna edici derecede açıklayıcı olmayınca; adeta bir günah keçisi bulundu: "zenginler çok harcadığı için enflasyon düşmüyor" oldu.

Doğrusu bu cevap hızla kabul gördü ve adeta bir "şehir hurafesi" gibi yayıldıkça yayıldı.

Temel Soru: Acaba her daim çok harcayanlar mı yoksa harcamalarını düzenli olarak artıranlar mı enflasyonu artırıyor

Yani harcamanın düzeyi mi yoksa artış hızı mı enflasyonu yükseltiyor

Türkiye'de gelir dağılımı bozuk olduğu için zenginlerin harcama seviyeleri gerçekten de yüksek, bu biliniyor; peki, en zengin %20'nin harcama artış hızı diğer bütün gelir düzeylerinden daha mı yüksek

Muhtemelen bazı dönemlerde evet fakat reel faizlerin bu kadar yüksek olduğu son üç yılda şüpheli.

Zenginlerin geliri artınca tüketimleri mi yoksa yatırımları mı artar

Hem yatırım hem de tüketim artabilir; teoriye göre yüksek gelir sahiplerinin gelirlerindeki artışlar marjinal tüketim eğilimini düşürür ve tasarruf/yatırım eğilimini artırır.

Zenginler, sürekli artan gelirlerinin tamamını harcamazlar.

Değerleneceğini düşündükleri varlıklara (hisse senedi, gayrimenkul, vadeli hesaplar vs, gibi) yatırırlar.

Bir düşünce deneyi:

Varsayalım ki Türkiye'de en zengin iki milyon aile her yıl ortalama 200.000 dolar para harcıyor.

Soru: Geçen yıl 200.000 dolar harcayan bir aile, her yıl 200.000 dolar harcama rakamını hiç artırmazsa, yine de bu harcamalar enflasyonun yükselmesine sebep olur mu

Teoriye göre aynı fiyata, aynı mal ve hizmetler için yapılan harcamalar enflasyonun yükselmesine yol açmaz; nitekim enflasyonun çok düşük olduğu ülkelerde, çok büyük zenginler de var fakat zenginlerin harcamaları tek başına yüksek enflasyona yol açmıyor.

.

Belki de Türkiye'nin zenginleri her yıl bir önceki yıldan daha fazla harcıyorlar, olamaz mı

Cevap Denemesi:

Varsayalım ki yukarıdaki iki milyon aile 2022 yılında ortalama 200.000 dolar harcama yapmış olsun; sonraki her yıl da harcamalarını %25 artırmış olsun.

Bu durumda bu ailelerin yıllara göre harcamaları:

2023 yılında 250 bin dolara

2024 yılında 312,5 bin dolara

2025 yılında 390,6 bin dolara

2026 yılında 488,3 bin dolara ve

2030 yılında da bir milyon 192 bin dolara yükselir.

Sanırım hiç kimse 2022 yılında ortalama olarak 200.000 dolar harcayan zengin ailelerin 2030 yılında, 'ortalama' olarak bir milyon 192 bin dolar harcayacağını iddia etmiyordur.

Düşünce deneyini TÜİK'in "harcama sepetindeki ürünler" mesela TÜİK'in enflasyon sepetindeki "gıda, konut ve ulaştırma" bağlamında ele aldığımızda, zenginlerin harcamaları ile enflasyon arasındaki ilişki biraz daha muğlaklaşıyor.