İtalyancası "ragione di stato", Fransızcası "raison d'etat", Almancası "Staatsrason" ve İngilizcesi "Reason of State" olan kavram Türkçeye genelde "hikmeti hükümet" diye çevrilir. Ama son yıllarda bu kavramı "hikmeti hükümet" yerine "devlet aklı" diye çevirenler ve kullananlar var.

Oysa Özdemir İnce ustamızın da belirttiği gibi "raison" burada "akıl" değil, "neden" anlamındadır. Dolayısıyla bu kavramlaştırmayı üretenler "akla" değil, "varlık nedeni"ne işaret etmişlerdir.

Peki neden "devlet aklı" kullanılıyor son yıllarda

HUKUKUN DIŞINA IKMA DURUMU

"Raison d'etat" ve yani "hikmeti hükümet", yönetim meselesinde bir özel duruma, "devletin çıkarı ve bekası nedeniyle hukukun dışına çıkabilme durumuna" işaret eder ki "derin devlet" isimlendirmesine daha yakındır.

"Hikmeti hükümet" Arapça kökenlidir ve "hükümetin gözettiği asıl fayda", "hükümetin icraatında, devlet bekasını gözeten maksatlara göre hareket etmesi" anlamlarına gelmektedir. (Özdemir İnce, Cumhuriyet, 15.02.2022)

İşte "devlet aklı", devletin bekası için "hukukun dışına" çıkılmasını savunmayı "normalleştirmek" için üretilmiştir. Hukuk dışılık "devlet aklı" kavramıyla kitlelere bir üst aklın, üstün aklın kamu çıkarını gözetmesi diye sunulmaya çalışılmaktadır.

Bu daha çok devletlerin dönüşümünde, yönetenin devletleşmesinde, "partinin devletleşmesi ve devletin partileşmesi"nde görülen bir durumdur.

SINIF VE DEVLET

Devlet, egemen sınıfın kendini örgütleme biçimidir. Egemen sınıf kendini devlet biçiminde örgütlerken toplumu da kendi sınıf egemenliği altında örgütler. Böyle olduğu için de devlet son tahlilde egemen sınıfın, hatta çoğunlukla egemen sınıfın bir kesiminin öteki sınıflar üzerindeki baskı aracı, şiddet tekeli ve zorun toplamıdır. Bu arada "temsili demokrasi" de bütün bu ilişkiler ağını düzenleyen sistemdir.

Devlet zor ve baskıyı ihtiyaca göre ideolojik, siyasi, kültürel ya da askeri yollarla sürekli kılmaya çalışır. Böylece hem egemen sınıfın kendi iç çelişkilerini uzlaştırarak egemen sınıfın birliğini sağlar hem de öteki sınıfları egemen sınıfa tabi kılar. Bu tabi kılma işinde ideolojik aygıtlar ve hegemonya kritik önemdedir; birlikte "toplumun ortak çıkarı" algısını oluştururlar. (Haluk Yurtsever, Sınıf Savaşları ve Devlet, Yordam, 2006)

Dolayısıyla "toplumun ortak çıkarı ile devletin çıkarı ve bekası nedeniyle hukukun dışına çıkabilme durumuna" işaret eden "hikmeti hükümet", gerçekte egemen sınıfın çıkarı ve bekası içindir.

OPERASYONUN ARKASINDAKİ AKIL

Bu uzun girişi CHP'ye operasyonun "devlet aklı" ile açıklanmaya çalışılması nedeniyle yaptık. Kemal Kılıçdaroğlu'nun ekibinden Bülent Kuşoğlu, "mutlak butlan" kararıyla ortaya çıkan tabloyu, "devlet aklı"nın isteği olarak gerekçelendirdi özetle. Hatta son cumhurbaşkanlığı seçiminin yüzde 2 ile kaybedilmesinin de "devlet aklı"nın işi olduğunu savundu.

Yukarıdaki dar ve çok kısa teorik çerçeveden hareketle şunları söyleyebiliriz:

1) Devlet aklı da ortak akıl gibi