Altın var sermaye yok: Türkiye'de servet mi, refah mı

Altın fiyatları yükseldikçe hanehalkı kendini daha varlıklı hissediyor. Evdeki ziynet, kasadaki altın ya da bankadaki altın hesabı değer kazandıkça bireysel servet algısı güçleniyor. Ancak servet hissi ile kalıcı refah arasındaki ilişki sanıldığı kadar doğrudan değil. Altının fiyat artışı bireyin bilançosunu büyütürken, ekonominin üretim kapasitesini, yatırım hacmini ve verimliliğini aynı ölçüde artırmıyor. Bu nedenle altın kaynaklı servet artışı, çoğu zaman refah artışından ziyade bir algı genişlemesi yaratıyor.

Sorun, altının değer kazanmasında değil; bu değerin ekonomide dolaşıma girememesinde yatıyor.


ALTIN NEDEN SERMAYEYE DÖNÜŞMÜYOR

Bu noktada temel ayrım netleşir: Altın tasarruf yaratır; fakat sermaye yaratmaz. Bunun nedeni yalnızca altının sistem dışında tutulması değildir. Asıl mesele, altının Türkiye'de bir getiri ya da yatırım aracı olarak değil, bir "bekleme varlığı" olarak konumlanmış olmasıdır.

Hane halkı altını değerlendirmek için değil, gelecek veya belirsizlik dönemlerinde kullanma ihtimali için tutmaktadır. Bu nedenle altın, finansal sisteme girse bile -ki bu çok kısıtlı, kredi talebini artıran, risk iştahını yükselten ya da yatırım kararlarını tetikleyen bir rol üstlenmez. Yani Altın yatırımı teşvik etmiyor!

Farklı bir ifadeyle; Türkiye'de altın, bir yatırım aracından ziyade, hane halkının parasal belirsizliklere karşı Merkez Bankası dışında oluşturduğu kişisel bir rezerv mekanizmasıdır. Bu haliyle "Altın" âtıl bir kaynak olarak verimsizliğin servet halidir.


CARİ DENGE ÜZERİNDEKİ GÖRÜNMEYEN BASKI

Bu çerçeve netleştiğinde, altının makroekonomide yarattığı çelişki daha açık görülür. Altın, bireyi psikolojik olarak zenginleştirirken, ülkeyi dış denge açısından zorlayabilmektedir.

Çünkü Türkiye için altın büyük ölçüde ithal edilen bir yatırım aracıdır. Fiyatlar yükseldikçe, altın talebinin parasal karşılığı artar ve bu artış doğrudan ithalat faturasına yansır.

Böylece altın değer kazandıkça, cari denge üzerindeki baskı da büyür.

Servet etkisinin getirdiği tali cari etki de küçümsenemez: Türkiye'de 2025 yılında artan Altın fiyatlarının servet etkisini rekor otomotiv satışlarından da okumak mümkündür. Kredi imkanının olmadığı bir ekonomide nakit otomobil satışları ile rekora koşmanın altında yatan birkaç sebebin en önemlisi altın varlıkların değer kazanmasıdır.