Hazreti Adem aleyhisselamla başlatılan insanlık tarihi, medeni bir başlangıçtır.

Eğitimini cennette tamamlayan Adem aleyhisselam, eşi ile çocuklarını Rabbinden aldığı ayetlerle eğitmeye başlar.

Rabbimiz, Kur'an-i Kerim'inde:

إِنَّ أَوَّلَ بَي'تٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِي بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِل'عَالَمِينَ

"Şüphesiz insanlar için ilk kurulan ev, Bekke (Mekke)'deki evdir. Âlemlere hidayet ve bereket için kurulmuştur." (Al-i İmran Süresi ayet 3/96)

Diye haber verirken aynı zamanda mescitlerin merkez alınmasına da işaret eder. Mekke'de Mescid-i Haram, Medine'de Mescid-i Nebevi, Kudüs'te Mescid-i Aksa, İstanbul'da Ayasofya, Fatih Camii gibi dünyanın neresinde Müslümanlar bir şehir kurmuşlarsa mescidi/camiyi merkez kabul etmişler.

Hazreti Ömer, Sa'd bin Vakkas'a Küfe mevkiinde bir şehir kurmasını ister.

"Ortadaki tepeciğin üzerine çık; doğuya, batıya, kuzeye, güneye ok at.

Tepeciğin üzerine cami yap.

Okların düştüğü yerden itibaren evlerin yapılmasını başlat.

Yollar yük devesinin yükleriyle beraber karşılıklı geçebileceği kadar geniş olsun. Bugün karşılıklı iki taksinin geçebileceği kadar yapılmış.

Hazreti Ömer Abdullah bin Mesut, Ebu Musa el Eşari gibi seçkin ashab-ı kiramdan dört bin tanesini Küfe'ye yerleştirerek bir "ilim üssü" kurmuş ve oradan imam Ebu Hanife gibi binlerce değerli müçtehit imam yetişmiş.

Hazreti Ali de Küfe'yi başkent yapmış ve oradan yönetmiş.

Hazreti Ebu Zerr el Ğıfari'nin, Rabze'de iskanına karar verildiğinde Hazreti Osman, bir deve sürüsü, iki tane hizmetçi verir ve gönderir ve kendisine:

وأرسل إليه أن تعاهد المدينة حتى لا ترتد أعرابيا

"Ara ara Medine'ye gel git de, Bedeviliğe geri dönme" diye nasihat eder. (Tarih'ül-Mülük ve'l-Ümem, Zehebi, Tarihü'l-İslam)

Şehirlerde her ülkeden, her şehirlerden ve köylerden gelen her meslekten insanın karışımından yeni bilgi havası dolaşır ve şehrin sokaklarında, evlerinde, okullarında... bilgi alışverişi olur.

Ayrı ayrı örf, âdet, gelenek, giyim, yemek... çeşitleriyle bir araya gelen insanlar karşılıklı alışverişleriyle aslı da kültür kaplarını da birleşik kaplardaki sıvının eşitlendiği gibi ortalama bir şehir kültürü oluşur.

Medeniyeti şehirler değil, şehri kuran insanlar, sahip oldukları birikimleriyle kurarlar.

Şehrin merkezini ilk defa gördüğünüzde o şehrin kimliğini merkezdeki binalar belirler.

Eskiden adres tarifi yapılırken "filan caminin..." diyerek yapılırken şimdilerde "filan bankanın" denir.

Camiler, bütün Müslümanların, kimseden izin almadan girebileceği yerlerdir.

Bankalar, parası olanların parasal işleri olanların girebileceği yerlerdir.

Su, hava ve güneşin cömertçe bulunduğu yerler, yerleşime uygun olması da medeniyete yön verirler.

İnsanlar, havayı, suyu, güneşi yaratanın bize nimet olarak indirdiği Kur'an ayetlerine de uyum sağlarlarsa şehirler putlardan korunmuş, bütün insanlar yalnız Allaha karşı sorumluluk taşırlarsa orada medeniyetin en yükseğine ulaşılmış olur.

Yusuf aleyhisselam Mısır'a sultan olduğunda:

وَقَد' أَح'سَنَ بِي إِذ' أَخ'رَجَنِي مِنَ السِّج'نِ وَجَاءَ بِكُم' مِنَ ال'بَد'وِ

"... sizi çölden (Mısır'a) getirmekle, Rabbim bana iyilik yaptı." (Yusuf Süresi ayet 12/100) diyor.

Sevgili Peygamberimiz, çöle yerleşen arkadaşlarından Sevban'ı görünce,

حَدَّثَنِي صَف'وَانُ قَالَ : سَمِع'تُ رَاشِدَ ب'نَ سَع'دٍ يَقُولُ : سَمِع'تُ ثَو'بَانَ قَالَ : قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : يَا ثَو'بَانُ ، لاَ تَس'كُنِ ال'كُفُورَ ، فَإِنَّ سَاكِنَ ال'كُفُورِ كَسَاكِنِ ال'قُبُورِ

"Sevban, sakın medeniyetten uzak çöllere yerleşme. O tür çöllerde yerleşip kalanlar, kabirde kalanlar gibidirler" buyurmuş. (Buhari, Edeb-ül Müfred 1/203 hadis no 579)

Bilgi akışı olmayan yerde yaşayanlar, kabirde yaşayanlar gibidirler.