Şubat 2026 itibarıyla ABD'nin Orta Doğu'ya yaptığı askerî yığınak iki haftadır vurguladığımız gibi diplomatik caydırıcılık sınırlarını aşmış durumda. Uçak gemileri, stratejik bombardıman unsurları, Hint Okyanusu'ndan Körfez'e uzanan üs zinciri ve saatli bombanın yanında kurulmuş diplomasi masası... Bu tablo yalnızca bir kriz anını değil, uzun süredir inşa edilen hibrit baskının son aşamasını işaret ediyor. Savaş henüz başlamadı; ancak savaş senaryoları piyasalarda satın alındı.

Geçtiğimiz yazılarda da vurguladığım gibi, burada konvansiyonel bir savaş hazırlığından çok hibrit baskının kurumsallaşmış bir formu söz konusu. Diplomasi açık tutuluyor, müzakere çağrıları sürüyor; fakat aynı anda ekonomik yaptırımlar genişletiliyor, askeri konuşlanma artırılıyor ve psikolojik eşik yükseltiliyor. Amaç askeri zafer değil; İran'ı stratejik teslimiyete zorlamak. Nükleer programda kalıcı sınırlama, bölgesel vekillerin koparılması ve kırmızı çizgilerin kabul ettirilmesi... Bu süreç, savaş ile barış arasındaki gri alanın bilinçli biçimde genişletildiğini gösteriyor.

Ankara öteden beri İran-ABD ilişkilerindeki tansiyonu düşürmekten yana oldu. Ancak yine çok eskiden beri Irak ve Suriye sahasındaki Tahran etkisinden de huzursuzdu.

Haftalardır artan hibrit baskının bölgemizdeki izdüşümü Irak sahasında karşımıza çıkıyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın terör örgütü PKK'nın Irak'taki varlığına ilişkin, "Bu işin bir de Irak ayağı var. Suriye ayağı bittikten sonra Irak ayağı var. İnşallah Irak'ta buradakinden ders çıkartırlar da daha akıllı bir karar alırlar ve oradaki geçiş daha kolay olur." açıklaması ve özellikle Sincar/Şengal hattına yapılan vurgu, Bağdat'ta tepki yarattı. Türk büyükelçisinin çağrılması, Irak sahasının ne kadar hassas bir denge üzerinde durduğunu gösterdi.

Ancak Irak dosyasını yalnızca güncel diplomatik gerilim üzerinden okumak eksik olur. Hediye Levent'in Ali Talebi ile yaptığı kapsamlı röportaj, hafızalarımızı tazeletiyor. İran'ın Irak sahasındaki varlığının yeni olmadığı, aksine tarihsel bir arka planı olduğunu unutmayalım.

Talebi röportajda şu tespiti yapıyor: "İran'ın Irak sahasındaki ilişkileri yalnızca 1979 devriminden sonra başlamadı; Şah döneminde de İran'ın Irak'taki Kürtler ve Şiilerle ilişkileri vardı." 1975 tarihli Cezayir Anlaşması sonrası İran'ın Irak içindeki Kürt ve Şii unsurlarla temaslarını artırması, Saddam döneminde bu ilişkilerin farklı biçimlerde sürmesi ve İran-Irak Savaşı sırasında bazı Kürt ve Şii grupların İran safında yer alması, bugünkü denklemin tarihsel temelini oluşturdu.

Talebi'nin ifadesiyle: "İran-Irak Savaşı sırasında Irak'taki bazı Kürt gruplar ve Şii unsurlar İran'ın yanında Saddam'a karşı savaştı. Bugünkü Haşdi Şabi'nin çekirdeğini oluşturan (Bedir'den bahsediyor) yapılar bu dönemde şekillendi."

Bu cümle önemli. Çünkü Haşdi Şabi'yi yalnızca IŞİD sonrası bir yapı olarak görmek yanıltıcıdır. 2014'te Sistani'nin fetvası ile kurumsallaşan yapı, aslında İran'ın Irak sahasındaki uzun yürüyüşünün son halkasıdır.

Talebi bir başka noktaya daha dikkat çekiyor: 1979'dan sonra İran'ın devrimi ihraç etme politikası vardı ve Irak bu stratejinin mihenk taşıydı. Irak yalnızca komşu bir ülke değil; İran açısından Akdeniz'e uzanan bir stratejik derinlik hattının başlangıç noktasıdır. "Şii hilali" tartışmalarının arka planında da bu jeopolitik arayış yer alır. Irak-Suriye-Lübnan hattı, yalnızca ideolojik değil, askeri ve lojistik bir koridor fikrinin ürünüdür.

Bugün Sincar hattındaki gerilim bu tarihsel bağlamdan bağımsız değil. Suriye-Irak sınırını kim tutacak sorusu, aslında İran'ın kırk yıllık nüfuz siyasetinin hangi ölçüde daralacağı sorusudur. Türkiye'nin PKK varlığına karşı kararlı tutumu, Haşdi Şabi'nin bulunduğu alanlarla doğrudan temas anlamına geliyor. Bu da Ankara-Bağdat hattını olduğu kadar Ankara-Tahran hattını da etkiliyor.