ABD'nin İsrail'le birlikte İran'a saldırısı Ortadoğu üzerinden büyük bir krize dönüşüyor. Küresel sistemi tıkayan jeo-ekonomik bir kuşatma operasyonuna dönüştü. Bugün gelinen noktada Donald Trump'ın, İran'ın nükleer dosyayı erteleyen ve Hürmüz'ün statüsünü merkeze alan üç aşamalı müzakere teklifini elinin tersiyle itmesi, ABD'nin yeni rotasını da tescil etti. Trump'ın enerji devlerinin yöneticileriyle Beyaz Saray'da yaptığı zirve, savaşın artık barut kokusu üzerinden çok limanlar, ablukalar ve sigorta poliçeleri üzerinden yürütüleceğini gösteriyor. Ancak bu "deniz ablukası" stratejisi, sadece Tahran'ı değil, bizzat Amerikan iç piyasasını ve küresel üretim zincirlerini de vuran iki ucu keskin bir bıçağa dönüşmüş durumda. ABD'de galon başına benzin fiyatlarının 4,18 doları aşması ve ara seçimler öncesi Cumhuriyetçi partiden yükselen endişe, Trump'ın fırsatçılığı ile ödeyeceği siyasi fatura arasına sıkıştığını gösteriyor.

Diplomasinin neden bir türlü ilerleyemediği sorusunun cevabı da tam bu noktada gizli. Beyaz Saray bir yandan ateşkes gündemini diri tutarken diğer yandan deniz ablukası ve gemi baskınlarıyla bir teslimiyet zemini kurmaya çalışıyor. Masadaki tıkanıklık uranyum zenginleştirme kapasitesinden çok Hürmüz Boğazı'nın yeni statüsü ve buradaki geçiş rejiminin kimin denetiminde olacağı kavgasından kaynaklanıyor. Trump için bu abluka, hiçbir taviz vermeden savaştan çıkmanın tek yolu gibi görünse de jet yakıtından gübreye, buğdaydan çip endüstrisi için hayati önemdeki neon gazlarına kadar uzanan o devasa kriz zinciri, stratejik hırsların sınırlarını zorluyor. Bugün Avrupa sivil havacılığının tam bir alarm durumuna geçmesi, Lufthansa gibi büyük devlerin binlerce uçuşu iptal etmek zorunda kalması, ateşkes halinde bile bombardımanın sivil hayata ve ekonomiye yansımasını gösteriyor.

Krizin yapısal etkileri, enerji piyasalarının çok ötesine geçerek küresel üretimin kılcal damarlarına sızıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki gemi geçişlerinin yüzde 95 oranında gerilemesi, sadece petrolün değil, dünya gübre arzının yarısını karşılayan akışın da durması anlamına geliyor. Bu durum küresel tarımsal verimliliği doğrudan tehdit ederken, mutfak giderlerini artıracak görünüyor. Benzer şekilde, Katar ve bölge kaynaklı gaz sevkiyatındaki aksamalar, yapay zeka çiplerinden savunma sanayiine kadar kritik öneme sahip teknoloji üretimini felç etme riski taşıyor. Şimdi karşı karşıya olduğumuz durum geçici bir fiyat artışı değil, küresel gıda ve teknoloji güvenliğini sarsan yapısal bir çöküş senaryosunu izletiyor bize.