Çin'in Shenzhen kentinde Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Cinping'in aynı fotoğraf karesine girmesi dünya basınında geniş yankı buldu. Türk medyasında bu buluşmayı 1945'teki Yalta Konferansı'na benzeten yorumlar yapıldı. Hatta dünyanın üç büyük güç arasında yeniden paylaşılacağı tartışıldı. Elbette dünyanın en önemli askerî ve ekonomik aktörlerinden üçünün bir araya gelmesi dikkat çekici. Ancak bu fotoğraftan yeni bir dünya paylaşımı sonucu çıkarmak çok gerçekçi değil. Çünkü bugünün dünyası 1945'in dünyasından oldukça farklı.
Yalta'da Roosevelt, Churchill ve Stalin, 2. Dünya Savaşı'nın sonuna doğru ortak düşmana karşı oluşturdukları ittifakın liderleri olarak buluşmuşlardı. Avrupa'nın savaş sonrasındaki geleceği üzerine pazarlık yapıyorlardı. Shenzhen'de ise aynı cephede savaşmış üç müttefik bulunmuyor. ABD, Çin ve Rusya arasında ekonomik, askerî ve teknolojik rekabet devam ediyor. Üstelik bu ülkelerin öncelikleri de birbirinden farklı. Washington nükleer silahların sınırlandırılmasını, Moskova Ukrayna savaşını ve Avrupa güvenliğini, Pekin ise küresel ticaretin önündeki engellerin kaldırılmasını gündeme taşıyor. Üstelik Avrupa Birliği bu fotoğrafta yer almıyor. Demek ki ortak bir düzen tasarımından söz etmek mümkün değil.
Trump'ın Çin ziyareti öncesinde Filipinler'de düzenlenen ASEAN Zirvesi'ne katılması da dikkat çekici. Trump, Güneydoğu Asya ülkeleriyle ticaret ve güvenlik ilişkilerini görüşmesinin ardından Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Zirvesi için Çin'e geçti. ABD, Çin'le rekabetini sürdürürken bölge ülkeleriyle ekonomik ve askerî ilişkilerini güçlendirmeye çalışıyor. Ancak Güneydoğu Asya ülkelerinin tamamı ABD ile Çin arasında kesin bir tercih yapmak istemiyor. Çin'le ticaretlerini sürdürürken Amerikan şemsiyesinden de yararlanmak istiyorlar. Bu nedenle ASEAN gibi bölgesel örgütler, sahip oldukları nüfus potansiyeli ile büyük güç rekabetinin önemli aktörleri hâline geliyor.
APEC Zirvesi dünya ekonomisinin ağırlık merkezindeki değişimi gösteriyor. Kabul edelim ki Asya-Pasifik bölgesi artık küresel üretimin, ticaretin ve teknolojik gelişmenin en önemli merkezi. Çin, Shenzhen'de serbest ticaret ve ekonomik iş birliği çağrısı yaparken ABD'nin gümrük tarifelerine ve teknoloji kısıtlamalarına karşı çıkıyor. Trump ise Çin'in yükselişini sınırlandırmak için ekonomik araçlarını kullanmaya devam ediyor. Ancak Amerikan şirketlerinin Çin'deki üretim ilişkileri, Pekin'in kritik minerallerdeki ağırlığı ve ileri teknoloji alanındaki karşılıklı bağımlılıklar bu rekabeti karmaşıklaştırıyor. İki ülke birbirini sınırlandırmaya çalışırken kendi ekonomik sınırlarını da hesaba katmak zorunda.
Rusya'nın durumu da farklı değil. Putin açısından Shenzhen'de Trump ve Şi ile aynı karede bulunmak başlı başına diplomatik bir mesaj taşıyor. Ukrayna üzerinden Batı yaptırımlarına maruz kalan Rusya, uluslararası siyasetin dışında bırakılamayacağını göstermek istiyor. Ancak Rusya'nın askerî ve nükleer kapasitesi, küresel ekonomik ağırlığıyla aynı düzeyde değil. Üstelik savaşın uzaması Moskova'nın Çin'le ekonomik ilişkilerini daha önemli hâle getirdi. Dolayısıyla Putin'in büyük güçler arasında yer alma arayışı ile Rusya'nın ekonomik bağımlılıkları hafife alınamaz.
Avrupa'nın zirveye mesafeli olduğunu görmeliyiz. Ukrayna savaşının ve Avrupa güvenliğinin, Avrupalıların bulunmadığı bir masada tartışılması Brüksel'de rahatsızlık veriyor. Ancak Avrupa'nın toplantıda bulunmaması, bölgenin geleceğinin üç lider tarafından belirlenebileceği anlamına gelmiyor. Avrupa Birliği'nin ekonomik kapasitesi, NATO'nun güvenlik yapısı ve Ukrayna'ya sağlanan destek, olası anlaşmaların uygulanmasında belirleyici olmaya devam edecektir. Aynı durum İran ve Hürmüz için de geçerli. Körfez ülkelerinin güvenliği, enerji ticareti ve bölgesel siyasi dengeler hesaba katılmadan kalıcı bir düzen kurulması mümkün görünmüyor.

5