80'ler ve 90'lar nesli için saygı çok net bir şeydi. Hatta o kadar netti ki bazen insan saygıdan mı korkudan mı hareket ediyor, onu bile ayırt edemiyordu. Mahallede top oynarken apartmandan bir teyze kafasını çıkarıp "Çıkın ordan!" dedi mi bütün mahalle NATO alarmına geçmiş gibi dağılırdı.
Kimse "Bu alan kamusal kullanım alanı yalnız..." demezdi. Çünkü o dönem "kamusal alan" diye bir kavram yoktu. O dönem sadece "dayak yenilecek alanlar" vardı. 80'ler ve 90'larda büyüyen çocukların saygı anlayışı biraz askerî disiplin gibiydi. Eve misafir geldiğinde çocuk odadan çıkarılırdı. Çünkü çocuk dediğin dekoratif bibloydu. Gerektiğinde görünür, genelde susardı.
"Amcaya bir şiir oku bakalım." Niye Adam kombi servisi gibi oturmuş çekirdek yiyor, ben neden sahne alıyorum Ama okunurdu. Çünkü saygı vardı. Şimdi çocuğa "şiir oku" desen çocuk sana "Benim sınırlarımı ihlal ediyorsunuz," diyor. Adam daha ilkokul bire gitmeden kişisel gelişim uzmanı olmuş.
Eskiden büyüklerin yanında bacak bacak üstüne atmak bile riskliydi. Bir anda dizine hafif ama karakter geliştiren bir tokat inebilirdi: "Büyüklerin yanında öyle oturulmaz!" Şimdi bakıyorsun çocuk koltuğa yayılmış, babasına "Bence sen de kendini ifade etmeyi öğrenmelisin" diyor. Babada travma başladı. Çünkü adam kendi babasına yıllarca "Su isteyebilir miyim" bile diyememiş. 90'lar nesli için saygı biraz da otomatik refleks işiydi.
Misafirlikte kola açılmadan içilmezdi. Sofraya büyük oturmadan başlanmazdı.
Otobüste teyze görünce ayağa kalkılırdı. Şimdi yeni nesil yer veriyor ama önce bir analiz yapıyor: "Bu kişi gerçekten oturmaya ihtiyaç duyuyor mu" Kardeşim bu toplu taşıma mı, TÜBİTAK projesi mi Bir de eski neslin meşhur cümlesi vardı: "Biz büyüklerimizin yanında bırak telefonu, nefes alamazdık." Abartma dayı, oksijen yine vardı. Ama doğru... Eski nesilde saygı biraz sessizlikti. Şimdiki nesilde ise saygı daha çok "alan tanımak" üzerinden ilerliyor.
Eskiden çocuk misafir gelince su taşırdı. Şimdi misafir gelince çocuk odasından çıkıp sadece Wi-Fi şifresini soruyor. Üstelik utanmadan bir de "5G çekmiyor mu burada" diyor. Ev sahibi de içinden "Biz zamanında misafire kolonya tutuyorduk..." diye ağlıyor. Tabii eski nesil de tamamen masum değildi. Çünkü onların "Saygı" dediği bazı şeyler bildiğin baskıydı.
Çocuk düşüncesini söyleyince