Azerbaycan ile Ermenistan arasında 2025 yılında atılan somut adımlar, Güney Kafkasya'da uzun yıllardır süren jeopolitik kırılganlığın aşılabileceğine dair güçlü bir umut üretmiştir. 2026 yılına girerken bu sürecin yalnızca iki ülke arasındaki bir normalleşme girişimi değil, aynı zamanda Türkiye'nin de dâhil olduğu daha geniş bir bölgesel istikrar mimarisinin habercisi olduğu görülmektedir.

Uluslararası ilişkiler perspektifinden bakıldığında, bu gelişmeler klasik çatışma çözümü yaklaşımlarının ötesine geçen, ekonomik karşılıklı bağımlılık ve kurumsal dönüşüm temelli bir barış inşası sürecine işaret etmektedir.

Kafkasya'da Barışın Anahtarı Bölgesel Diyalog

Washington'da 8 Ağustos 2025'te imzalanan ortak deklarasyon ve barış anlaşmasının paraflanması, liberal barış teorisinin öngördüğü şekilde, diplomatik angajman ve liderler arası doğrudan temasın çatışma sonrası dönemlerde ne denli belirleyici olabileceğini göstermiştir. Tarafların çatışmayı sonlandırma ve tam normalleşme yönündeki iradelerini açık biçimde teyit etmeleri, Güney Kafkasya'nın "donmuş çatışmalar" coğrafyası olarak tanımlanan tarihsel kaderinin sorgulanmasına yol açmıştır.

Bu noktada AGİT Minsk Grubu'nun feshedilmesi sembolik olduğu kadar teorik açıdan da önemlidir: Uluslararası arabuluculuk mekanizmalarının tıkandığı durumlarda, bölgesel sahiplenme ve ikili müzakere kanallarının daha işlevsel olabileceğini ortaya koymaktadır.

Güney Kafkasya'da Çatışmadan Entegrasyona Geçiş

Ekonomik boyut, sürecin en rasyonel ve sürdürülebilir ayağını oluşturmaktadır. Azerbaycan'ın Ermenistan'a yönelik ticaret ve ulaştırma kısıtlamalarını kaldırması ve Azerbaycan petrolünün Ermenistan'a ihracına başlanması, karşılıklı bağımlılık teorisinin öngördüğü "çatışma maliyetlerinin artması" dinamiğini devreye sokmuştur. Özellikle Uluslararası Barış ve Refah İçin Trump Rotası (TRIPP) Projesi, yani Zengezur Koridoru, yalnızca Azerbaycan'ın ana karası ile Nahçıvan'ı birleştiren bir altyapı hamlesi değil; Türkiye, Ermenistan ve Azerbaycan arasında çok taraflı bir ekonomik entegrasyon potansiyeli sunan stratejik bir eksendir.

2026'da Ermenistan topraklarında inşa aşamasına geçmesi öngörülen bu hat, Güney Kafkasya'yı Doğu-Batı ve Kuzey-Güney ulaştırma ağlarının merkezine yerleştirebilir.

Barış Mimarisi Nasıl Kuruluyor

Tarihsel perspektiften bakıldığında, Ermenistan'ın bağımsızlık sonrası dönemde benimsediği yayılmacı ve maksimalist söylemin, hem kendi kalkınmasını hem de bölgesel işbirliği fırsatlarını sınırladığı açıktır. Realist teorinin güvenlik ikilemi kavramı çerçevesinde değerlendirildiğinde, bu yaklaşım komşu ülkelerde tehdit algısını derinleştirmiş, silahlanma ve çatışma sarmalını beslemiştir.