Avrupa bugün kendi yarattığı siyasi düzenin enkazı altında kaldı. Bir zamanlar özgürlük, çoğulculuk ve demokrasi iddiasıyla dünyaya model sunan kıta, şimdi kendi gençlerinin öfkesini, itirazını ve başkaldırısını anlamakta zorlanıyor. Sorun Avrupa'nın dağılması değil; Avrupa'nın, kendi vatandaşlarını kendisine yabancılaştıracak kadar ruhsuzlaşmasıdır.

Avrupa Birliği'nin geleceği, ortak güvenlik politikaları veya kurumsal kapasite üzerinden tartışılmıyor. Asıl mesele, Avrupa'yı bir arada tutan ortak kimliğin ne ölçüde yaşatılabildiği konusuyla sınırlı kalmış durumda. Bir siyasi birlik, yalnızca ortak kurumlarla değil, ortak bir gelecek tasavvuruyla ayakta kalabilir. Bugün Avrupa'da yükselen toplumsal huzursuzluk, tam da bu gelecek tasavvurunun sorgulanmaya başladığını gösteriyor.

AVRUPA'DA KOLEKTİF KİMLİĞİN KRİZİ

Mihail Bakunin'in kolektivist anarşizm anlayışı bu tartışmaya önemli bir teorik kapı aralıyor. Bakunin, merkezi otoritenin bireysel özgürlükleri ve toplumsal özerkliği aşındırmasına karşı çıkarken, özgür birlikteliğin ancak dayatmadan uzak bir toplumsal iradeyle mümkün olabileceğini savunuyordu. Bu yaklaşım, günümüz Avrupa bütünleşmesine önemli bir uyarı içeriyor: Birlik, farklılıkların ortadan kaldırılması değil, farklılıklarla birlikte yaşama iradesinin kurumsallaştırılmasıdır.

Avrupa'nın temel çelişkisi de burada ortaya çıkıyor. Bir tarafta ortak değerler, hukuk, pazar ve siyasi hedefler; diğer tarafta ulusal egemenlik, kültürel farklılıklar ve demokratik temsil talepleri bulunuyor. Avrupa kimliği, bu iki alan arasında denge kurabildiği ölçüde anlamlıdır. Aksi takdirde bütünleşme, gönüllü bir siyasal birliktelikten ziyade merkezden şekillendirilen bir tektipleşme projesi olarak algılanabilir.

BRÜKSEL BİRLİK İSTİYOR, AVRUPA GENÇLİĞİ ÖZGÜRLÜK!

George Orwell'in Hayvan Çiftliği ve Todd Strasser'ın The Wave eserleri bu tartışma açısından önemli referanslardır. Her iki eser de kolektif kimliğin nasıl bir disiplin ve itaat mekanizmasına dönüşebileceğini gösterir. Özellikle The Wave, ortak aidiyet duygusunun bireysel sorgulamayı nasıl bastırabileceğini anlatır. Mesele birlikte hareket etmek değil, birlikte hareket etmenin hangi değerler ve hangi otorite anlayışı üzerinden gerçekleştiğidir.

Avrupa sokaklarındaki gençlik hareketleri, bu teorik tartışmanın somut karşılığını ortaya koyuyor. Sırbistan'da Novi Sad tren istasyonundaki çatı çökmesinin ardından başlayan öğrenci hareketi, kısa sürede yolsuzluk, hesap verebilirlik ve siyasal temsil taleplerini içeren geniş bir toplumsal itiraza dönüştü. Üniversite işgalleri, kitlesel yürüyüşler ve yatay örgütlenme biçimleri, genç kuşağın geleneksel siyasi hiyerarşilere duyduğu güvensizliği gösterdi. Hareketin dikkat çekici yönlerinden biri, Avrupa'nın demokratik değerlerini savunurken AB kurumlarını da eleştirebilmesiydi. Bu durum, Avrupalılık ile Avrupa Birliği'ne kurumsal aidiyetin artık aynı şey olarak görülmediğini ortaya koyuyor.

Benzer huzursuzluk Fransa, Belçika ve İtalya'da gençlerin gündeminde de belirginleşiyor. Barınma maliyetleri, güvencesiz çalışma, eğitim sorunları, hayat pahalılığı ve siyasal karar alma süreçlerinden dışlanmışlık hissi ortak itiraz başlıkları arasında. Gençlerin davranış biçimlerinde ise geleneksel parti üyeliği ve ideolojik aidiyet yerine dijital ağlar, kampüs örgütlenmeleri ve yatay dayanışma öne çıkıyor. Gençler kendilerine sunulan siyasi kimlikleri kabullenmek yerine yeniden tanımlamak istiyor. Dolayısıyla kolektif eylem ortadan kalkmıyor; daha esnek, merkezsiz ve çoğulcu biçimler kazanıyor.