Mekanizma şöyle:

Karşınızdaki kişi size kredi kartını veya bankadan aldığı debit kartını uzatıyor.

Siz kartı POS cihazına takıyor ve karttan diyelim 1000 dolarlık alışveriş ücreti çekiyorsunuz.

Ortada bir alış veriş yok aslında.

1000 doları karttan çektikten sonra karşınızdaki kişiye 750 doları nakit olarak veriyorsunuz. İşlem bitiyor.

Böyle bir tane iki tane veya yüz tane değil onbinlerce işlem var.

Doğal olarak bir noktadan itibaren karşınıza gerçek kişiler gelmiyor, tomarlar halinde debit kartlar gelmeye başlıyor. Bavullarla taşınıyor kartlar, sonra Laleli'deki iş yerlerine geliyor. Geceyarılarına kadar onbinlerce böyle karttan sanki alışveriş yapılmış gibi para çekiliyor, çekilen paradan yüzde 25 komisyon düşülüp para nakit olarak ödeniyor.

Akla gelen ilk soruyu yanıtlayayım: Neden insanlar hesaplarından 1000 dolar çektirip karşılığında 750 dolar almayı kabul ediyor Sebebi, Libya'da resmi kurla karaborsa dolar kuru arasındaki dehşetengiz fark. Debit veya kredi kartı üzerinden işlemler resmi kurdan yapılıyor, ele geçen nakit dolar karaborsada satılıyor. Bu ticaretten Libyalılar memnunlar, sonunda ellerinde ilk harcadıklarından daha fazla riyal kalıyor.

Libya hükümetinin resmi şikayetine göre bu yolla ülkeden resmi kurla çıkan para 20 milyar dolar. Eğer yüzde 25 komisyon doğruysa ülkeye dönen para 15 milyar dolar.

Akla gelen ikinci soru ise şu: Türkiye'de özellikle de Kapalıçarşı ve Laleli piyasasında bu para ticaretini yapanlar, Libya'daki karaborsaya destek olanlar bu işi nasıl beceriyor

Bütün bu operasyonda en büyük derdin sahte satışların nasıl muhasebeleştireceği değil. Onu ister istemez sahip olduğunuz ortaklarınızdan aldığınız faturalarla, imalat belgeleriyle vs hallediyorsunuz.

Esas büyük dert, her gün biraz daha büyüyen bu hayali ticarete nakit dolar yetiştirmek. Bunun için dev bir döviz büroları koalisyonu kuruluyor, hatta döviz büroları alım-satım kuru farkını değiştiriyor, daha pahalıya satarken daha yüksek fiyattan dolar almaya başlıyor. Nakit dolarlar bankacılık sisteminin dışında depolanmaya başlıyor.

Laleli ve Kapalıçarşı döviz piyasasında bu yaşananların boyutu o kadar büyük ki, daha fazla görmezden gelinemiyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı OECD'nin kara parayla ilgili gri listesinden Türkiye'yi çıkarabilmek için savcılıklara baskı yapıyor. Çünkü Libya bu ticaret nedeniyle Türkiye'yi OECD'ye ve Amerikan Hazinesine şikayet etmiş. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı operasyon başlatıyor, Laleli ve Kapalıçarşı döviz piyasasının bir sürü oyuncusu gözaltına alınıyor, tutuklanıyor. (Meraklısına bu konuda Bahadır Özgür'ün HalkTV web sitesindeki yazılarını tavsiye ederim, operasyonun bütün ayrıntıları o yazılarda var.)

Tutuklanan onca isim arasında Taç Döviz adlı şirketiyle Atilla Durmaz isimli kişi de vardı. Polis o tarihte Durmaz'ın Laleli'de döviz bürosunun bulunduğu iş hanının bodrum katındaki bir deposunda nakit 47 milyon 814 bin dolar bulmuştu. Ayrıca 40 külçe altın ve 140 kilo da gümüş vardı depoda.