Şubat 2022'de Rus ordusu Ukrayna'ya girdiğinde Türkiye dahil pek çok ülkede bir tartışma başladı. Bazıları, Rusya'nın Amerika ve Batı tarafından tahrik edildiğini, Ukrayna'yı işgale kalkışmasının haklı olduğunu savunuyordu.

Amerika ve Batı ne yapmıştı da Rusya artık 'Kendini savunma' içgüdüsüyle Ukrayna'yı işgale kalkışmıştı

NATO, Rusya sınırına kadar gelmiş dayanmıştı. Bu Rusya için güvenlik sorunuydu, Putin ne yapsındı, bıçak kemiğe dayanınca harekete geçmişti.

Tamam, Rusya'nınki güvenlik kaygılarıydı da, 2022'deki son işgalden önce Ukrayna'nın kaygıları neydi peki Ülkesinin üçte biri işgal edilmişti ve bu işgali sona erdirme vaadiyle muazzam bir seçim zaferi kazanan Volodimir Zelenski Rusya'dan korunmaya çalışıyordu. NATO'ya üyelik talebinde bulunmuştu.

Amerika o zaman söyledi, Ukrayna'nın NATO'ya alınması söz konusu değildi ama Rusya yine de işkillendi ve işte sonunda bildiğiniz savaş başladı.

Rusya'nın güvenlik kaygısına sahip olma hakkı vardı ama anlaşılan Ukrayna'nın böyle bir hakkı yoktu.

Rusya kaygısını gidermek amacıyla askeri işgal yoluyla Ukrayna'da rejim değişikliği yapmak istiyordu. Putin bunu açıkça söyledi. Hatta Ukraynalı diye bir halk olmadığını, onların bağımsız devlete sahip olma hakkına sahip olmadığını da uzun uzun anlattı.

Bugün savaşın başlamasının üzerinden neredeyse beş yıl geçmiş durumda; kimsenin kazanmadığı, herkesin aynı anda kaybettiği bir savaş devam ediyor. Rusya, Ukrayna'yı işgal edemedi, rejim değişikliği bir yana Zelenski ismiyle dünya çapında bir lider ortaya çıkmasına yardımcı oldu; Ukrayna tarihinde olmadığı kadar Batı ile yakınlaştı, NATO'ya değil ama Avrupa Birliği'ne üye olmaya sahiden çok yakın.

Ve şimdi, Rusya-Ukrayna barışını sağlama konusunda yeniden ciddiye alınabilir nitelikte görüşmeler başladığında, Rusya'nın bu müzakereler için hazırladığı bir 'tutum belgesi' ortaya çıktı.

Belge, sadece Ukrayna'nın NATO'ya alınmamasını değil, 1990'lardan sonra NATO'ya girmiş bütün ülkelerin de NATO'dan çıkarılmasını talep ediyor. Ortada bir Varşova Paktı yok artık ama sanki varmış gibi, Doğu Avrupa'da eski Varşova Paktı-NATO sınırına dönülmesini istiyor. Sadece Doğu Almanya'dan vazgeçiyor, oranın Almanya ile birleşip NATO'ya girmesine bir itirazları yok.

Tabii unutmayın bu belge Rusya'nın nihai tutumu değil, müzakere başlama pozisyonu. Ama biz bu belgeyi biliyoruz; Rusya bu belgedeki tutumunu ilk olarak 1997 yılında duyurmuştu. Putin aynı belgeyi daha sonra 2010'larda bir daha duyurdu.

Beş yıllık savaş da, ondan önceki gelişmeler de Rusya'ya milim geri adı attırmamıştı; bu ülke başından beri durduğu yerde duruyor ve durmaya devam etmek istiyordu.

Rusya'nın bugün Avrupa'nın Batısıyla kendi sınırları arasına koymak istediği 'tampon bölge'yi 2. Dünya Savaşı'nın sonunda, Yalta Konferansında Stalin elde etmişti. Sonra Avrupa'da savaşın bitmesinin hemen ardından Berlin yakınlarında Brandenburg'da yapılan son bir liderler konferansıyla bu bölünme kağıda da geçirildi.

Ama o zaman Sovyetler Birliği'nin bütün bunları talep etmesi, Batı müttefiklerin de talepleri kabul etmesi için geçerli bir fiili sebep vardı: Bu ülkeleri Alman işgalinden Kızıl Ordu kurtarmıştı, savaşta en çok can kaybını Sovyetler Birliği yaşamıştı.

1945 yılında Rusya, Batı Avrupa kökenli ikinci işgal girişimini ve büyük savaşı yaşıyordu. Almanya'dan da, Avrupa'nın geri kalanından da çekinmek ve Batı Avrupa ile arasına bir 'tampon' koymak istemek için kendince haklı gerekçeleri vardı. Ama tabii bu tamponu, o ülkelerde yaşayan halkların iradesi pahasına yapması, 'Demokrasiyi savunduğunu' öne süren Amerika ve İngiltere'nin de buna razı olması, 'reel politik'in iki yüzlülüğüydü; bedelini o Doğu Avrupa ülkelerinin halkları ödedi.

Bugün, arada onca yıllık 'Soğuk Savaş' tecrübesi de yaşandıktan ve Sovyetler Birliği o savaştan yenik çıktıktan sonra, Rusya açısından 1945 şartlarının hala devam ettiğine inanmak için Putin kadar hayal peşinde olmak gerekiyor herhalde. Rusya, bugün o talepleri öne sürebilecek ne güce sahip ne de 1945'teki Kızıl Ordu kaldıracı bugün ortada.

Rusya, savaşarak kazanamadığı bir savaşı özellikle Amerika'nın bu savaştan yorgun düşmesini fırsat bilerek masada kazanmak istiyor. Olabileceğini hiç sanmam. Bana göre Rusya bu belgeyle barış istemek konusunda hiç de samimi olmadığını bir kez daha göstermiş oluyor; Putin gerçekleri görmek istemediği sürece bu savaş devam edecek korkarım.