Siyasette kurbağa haşlaması: Haksızlığa alıştırılan toplumlar

Siyasette çok anlamlı bir benzetme vardır: Kurbağa haşlaması!

Anlatılan hikâyeye göre kurbağayı kaynar suya atarsanız hemen sıçrayıp kurtulmaya çalışır. Ancak soğuk suya koyup suyu yavaş yavaş ısıtırsanız tehlikeyi fark edemeden haşlanır.

Bilimsel bir gerçek olmaktan çok toplumsal alışkanlıkları anlatan bu benzetme, siyasetin önemli bir gerçeğine işaret eder:

İnsanlar bir günde kabul etmeyecekleri haksızlıklara, zaman içerisinde alıştırılabilirler.

Haklar bir anda kaybedilmez. Önce küçük istisnalar oluşturulur, ardından bunlar olağanlaştırılır. Dün kabul edilemez bulunan uygulamalar, bugün hayatın normal bir parçası hâline gelebilir.

Liyakat yerini sadakate, hukuk yerini kişilere göre değişen uygulamalara, hak arama bilinci ise çaresizliğe bırakabilir.

Ekonomide de durum farklı değildir. İnsanlar önce bazı ihtiyaçlarından, sonra alıştıkları hayat standartlarından vazgeçerler. Bir zamanlar normal kabul ettikleri imkânları artık lüks saymaya başlarlar.

Asıl tehlike yalnızca hakların kaybedilmesi değil, kayıpların normalleşmesidir.

HAKSIZLIĞA TARAFTAR BULMAK, HAKSIZLIĞI HAKLI IKARMAZ!

Günümüz siyasetinin üzerinde durulması gereken en tehlikeli yönlerinden biri de haksızlıkların toplumsal kutuplaşmadan yararlanılarak meşrulaştırılabilmesidir.

Artık bir haksızlığın sürdürülmesi için herkesin susturulması gerekmiyor. O haksızlığı savunacak yeterli sayıda taraftarın bulunması, itiraz edenlerin de düşmanlaştırılması çoğu zaman yeterli görülebiliyor.

Bugün yaşadığımız toplumsal gerilimin önemli bir boyutu budur.

Toplumun bir kesimi haksızlığa itiraz ederken diğer kesimi, itiraz edenleri hainlikle suçlayabiliyor. Böylece tartışmanın merkezinden adalet çıkıyor, siyasi aidiyet giriyor.

Haksızlığın kendisi değil, haksızlığa itiraz edenin kimliği sorgulanıyor.

Bir taraf hukuk derken diğer taraf bunu siyasi saldırı olarak algılayabiliyor. Bir taraf adalet isterken diğer taraf kendi siyasi kampını savunma refleksiyle hareket edebiliyor.

Böyle bir ortamda haksızlığı yapanlar, karşılarında ortak bir toplumsal vicdan yerine birbirleriyle mücadele eden kitleler buluyorlar.

İşte kutuplaşmanın haksızlıkları sürdürmeyi kolaylaştıran tarafı budur.

Oysa bir uygulamanın arkasında milyonların bulunması, onun doğru olduğunu göstermez.

Kalabalık olmak haklı olmak değildir. Adaletin ölçüsü taraftar sayısı değil, hakkaniyettir.

Daha da önemlisi, bugün kendi tarafımız yaptığı için savunduğumuz bir haksızlığa, yarın bize yapıldığında hangi gerekçeyle karşı çıkacağız

TARİHİN VERDİĞİ DERS

Tarih, hak kayıplarının nasıl aşamalı biçimde gerçekleşebildiğine dair örneklerle doludur.

1930'lu yılların Almanya'sında demokratik kurumların zayıflatılması, muhaliflerin düşmanlaştırılması ve temel hakların adım adım ortadan kaldırılması, toplumsal kutuplaşmanın ne kadar tehlikeli sonuçlar doğurabileceğini göstermiştir.

Buna karşılık Amerika'da Rosa Parks'ın ayrımcı uygulamaya karşı tavrı ve ardından gelişen sivil haklar mücadelesi, meşru ve kararlı toplumsal tepkinin değişime nasıl katkı sağlayabileceğinin önemli örneklerindendir.

Bu iki tarihî tecrübenin şartları birbirinden farklı olsa da ortak bir ders vardır:

Haksızlığın normalleşmesi tehlikelidir; hak arama iradesinin sürekliliği ise demokratik toplumların önemli güvencelerindendir.

TEPKİ GÖSTERMEK KAVGA ETMEK DEĞİLDİR!

Kırk yılı aşkın siyasi hayatımda üzerinde önemle durduğum konulardan biri, haksızlık karşısındaki sessizliğin zamanla nasıl alışkanlığa dönüşebildiğidir.

Üstelik bu yalnızca iktidarların meselesi değildir. Siyasi partilerde, sendikalarda, derneklerde ve hayatın her alanında karşımıza çıkabilir.

Bugün başkasına yapılan haksızlığı görmezden gelenler, yarın kendileri aynı durumla karşılaştığında toplumsal dayanışmanın eksikliğini hissedebilirler.

Ancak tepki göstermek denildiğinde mutlaka sokakları, kavgayı veya sert söylemleri anlamamak gerekir.

Bir dilekçe, bir hukuk mücadelesi, bir gazetecinin ısrarlı sorusu, bir sivil toplum kuruluşunun kararlı duruşu da tepkidir.

Önemli olan tepkinin meşru, ahlaklı, kararlı ve sürekli olmasıdır.

ünkü toplumumuzun önemli sorunlarından biri de olaylar karşısında gösterilen tepkilerin kısa sürede gündemden düşmesidir.

Bir haksızlık yaşanıyor, birkaç gün konuşuluyor, sosyal medyada tepkiler yükseliyor. Ardından yeni bir gündem geliyor ve mesele unutuluyor.

Oysa hak arama mücadelesi geçici öfkeyle değil, sürekli bir hukuk ve adalet bilinciyle yürütülür.