Bir milleti yenilgiye uğratmanın tek yolu ordularını dağıtmak, ekonomisini çökertmek veya topraklarını işgal etmek değildir. Bazen çok daha tehlikeli bir yol vardır: O millete hiçbir şeyi değiştiremeyeceğine inandırmak!
ünkü insanın elinden umudunu ve mücadele azmini alırsanız geriye yalnızca başına gelenlere katlanan bir kalabalık kalır.
Psikolojide buna "öğretilmiş çaresizlik" deniliyor. İnsan, defalarca sonuç alamadığı durumlar karşısında, değiştirme imkânı doğduğunda bile mücadeleden vazgeçebiliyor.
Bireyler için geçerli olan bu psikolojik durum, toplumların siyasi ve sosyal davranışlarını anlamak bakımından da önemli bir örnektir.
Bir toplumun en büyük felaketi haksızlığa uğraması değil, haksızlığa uğramayı normal karşılamaya başlamasıdır.
Bugün ülkemizde milyonlarca insan çalışıyor ama emeğinin karşılığını alamıyor. Gençlerimiz okuyor, diplomalar kazanıyor, geleceklerini başka ülkelerde arıyor. Emekliler geçim mücadelesi veriyor, çiftçi ürettiğinden kazanamıyor, esnaf ayakta kalmaya çalışıyor.
Bütün bunların karşısında giderek yaygınlaşan bir cümle var:
"Ne yapalım, elimizden bir şey gelmez!"
İşte asıl tehlike bu cümlede saklıdır.
Kırk yılı aşkın siyasi mücadelem boyunca farklı iktidarlar, partiler, liderler ve siyasi anlayışlar gördüm. Kazandığımız da oldu, kaybettiğimiz de. Ancak yılların bana öğrettiği bir gerçek var:
Bir siyasi iktidarın karşısındaki en büyük denetim gücü, yalnızca muhalefet partileri değil; hakkını bilen, sorgulayan ve gerektiğinde demokratik itirazını ortaya koyan millettir.
Toplumun sorgulama ve hesap sorma iradesi zayıfladığında, yönetenlerin sorumluluk duygusu da aşınır.
Üstelik bugün yaşadığımız mesele yalnızca ekonomik sıkıntılar veya siyasi tercihler değildir. Daha derinlerde bir adalet ve ahlak sorunu bulunmaktadır.
Kendi siyasi görüşümüze yakın birine yapılan haksızlığa itiraz ederken, aynı haksızlık karşı mahalleden birine yapıldığında susuyorsak adaleti değil, tarafımızı savunuyoruz demektir.
Oysa hukuk, yalnızca bizim için gerekli olduğunda hatırlanacak bir değer değildir. Bugün başkasına yapılan haksızlığı alkışlayanlar, yarın aynı haksızlıkla karşılaştıklarında kendilerini savunacak bir vicdan bulamayabilirler.
Öğretilmiş çaresizlik de tam burada kök salar.
Önce yanlışlara alışılır. Ardından itiraz edenler küçümsenir. Sonunda hak arayanlara, "Sen mi düzelteceksin bu ülkeyi" denilmeye başlanır.
"Böyle gelmiş, böyle gider" anlayışı toplumsal bir hastalığa dönüşür.
Sessizlik olgunluk, teslimiyet akıllılık, korku ise tedbir olarak gösterilir.
Hâlbuki her sessizlik erdem, her kabulleniş sabır değildir.
Elbette mücadele demek kavga, şiddet veya kargaşa demek değildir. Demokratik toplumlarda mücadele; hukukla, sandıkla, fikirle, kalemle ve örgütlü sivil toplumla yürütülür.
Hakkını aramayı unutan toplumlar, zamanla kendilerine tanınan en küçük imkânı bile lütuf saymaya başlar.
Oysa Türk milletinin tarihi, çaresizliği reddedenlerin mücadelesiyle yazılmıştır.
Millî Mücadele yıllarını hatırlayalım.
Orduları dağıtılmış, toprakları işgal edilmiş, imkânları tükenmiş bir milletin önünde iki yol vardı: Ya teslimiyeti kabul edecek ya da bütün imkânsızlıklara rağmen bağımsızlığı için mücadele edecekti.
O günlerde de güçlü devletlere karşı direnmenin mümkün olmadığını söyleyenler, teslimiyeti akıllılık sayanlar vardı.
Fakat Mustafa Kemal Atatürk ve Millî Mücadele kadroları milletin iradesine güvendiler.

13