İnsanlar doğar, büyür, hayaller peşinde koşar ve hiç beklemediği bir anda ölür. Böylece hayal kurma son bulur. Neticede insanlar ölecek, baki değildirler. Fani oldukları için de Allah buyuruyor ki: "Her nefis ölümü tadacaktır." (Enbiyâ/35) Nitekim Allah'ın yarattığı her şey fanidir. İnsanlar, hayvanlar, nebatat, cemadat gibi her şey sırası gelince ölüme teslim olacaktır.
Kudret-i İlâhî'nin: "Her nerede olursanız olun, ölüm sizi yakalar. Sağlam kaleler içinde olsanız bile" (Nisâ/78) emri açıktır. Hayat varsa ölüm de vardır. Doğum, ölümün habercisidir. İnsan doğar doğmaz ölüme doğru koşmaya başlar. Ölüm kesinlikle gerçekleşecektir. Onun ertelenmesi olamaz. Ecel gelince, onu bir saniye bile geciktirmek mümkün olmadığı gibi, öne alabilmek de mümkün değildir.
İnsanoğlu doğumdan itibaren hayal kurmaya başlar. Kurulan hayaller zaman içinde gerçekleşebilir. Ama Hz. Ali'nin buyurduğu gibi: "Her soluk, ölüme doğru bir adımdır." Zaten ölüm başa gelince, buna ne doktor çare bulur ne de kâhin işe yarar. Malum olacakla öleceğe çare yoktur. Mühür basılınca ölüm gelecektir. Azrail kapıya gelince de oğul-uşak sormaz, müsaade almadan gereğini yapar.
Onun için Zeki Ömer Defne der ki:
Bir gün bir mektup gelecek.
Zarfsız, kâğıtsız, pulsuz...
Vurulacak kapınız, çağrılacaksınız.
O zaman mazeret ileri süremeyeceksiniz. Makamlar, rütbeler işe yaramayacak. Köşkler, saraylar, külliyeler insanı kurtaramayacak. Ölüm kapıyı çalınca, kapıyı açmamak mümkün değildir. Öyleyse insanların böbürlenip durması aklın alacağı iş midir Aynen Süleyman Çelebi'nin dizelerinde ifade edildiği gibi:
Her ne denli çok yaşarsa bir kişi,
Âkıbet ölmekdürür ânın işi.
Yani kurtuluş yok, teslimiyet esastır. Bu sebeple de İslam anlayışından ayrılmadan yaşamak mecburidir.
Çünkü:
Ölmek! O geniş köprüden herkes geçecektir.
Bir bade ki, ondan bütün âlem içecektir.
Her süslü çiçek sonunda sararmış, kuru yaprak.
İnsan nedir Evveli toprak, sonu toprak.
(Cafer Cabbarlı)
Gireceksin mezara ağlayarak. Evet, herkes bu köprüden geçecektir. Barış Manço der ki: "Unutma ki dünya fani/Veren Allah alır canı." Ama dünyevileşen insanlar, maalesef bu gidişi unutmuş gibi yaşamaya çalışmaktadır.
Cahit Sıtkı Tarancı da der ki:
Neylersin ölüm herkesin başında...
Uyudun, uyanamadın olacak.
Kim bilir nerede, nasıl, kaç yaşında
Bir namazlık saltanatın olacak.

1