İdeolojik savrulmalar karşısında bilimsel aklın önemi

Bir bakıma sanat ve ideolojiler gerçeği yorumlama çabasıdır. Yorum (tefsir) ise bir yazının/sözün, anlaşılması güç yönlerini açıklayarak aydınlığa kavuşturma; gizli bir şeyden anlam çıkarma olarak açıklanmaktadır. Bazen yorum yerine model ve paradigma kavramları da kullanılmaktadır. Model Fransızca kökenli tasarlanan ürünün tanıtım/deneme amacıyla üretilen ilk örneğidir (prototip/paradigma). Model resim, heykel vb. yapılırken baka baka benzetilmeye çalışılan örnektir. Paradigma da Fransızcada değerler dizisi veya örnek anlamındadır.

Bir bakıma ideolojiler insanlara sunulan bazı gerçekliklere dayanan modellerdir. Bu anlamı ile model ne kadar iyi tasarlanmış, karşılaştığı testleri başarı ile geçmişse hayatta kalma becerisini gösterecektir. Ülkemizin daha medeni bir duruma gelmesi için ana fikir akımlarına (İslamcılık, milliyetçilik, batıcılık) dayanan model önerileri vardır. Bu topraklarda milliyetçilik, müslümanlık ve çağdaş medeniyete ulaşmak önemsenmektedir.

Ana akımlar!

Osmanlılardan beri modernleşme çabalarında bu ana akımlar zaman zaman etkili olmuşlardır. Batıcılık çağdaş medeniyeti hedeflemesi ile uzun süre ilgi odağı olmuştur. Batıcılık; batıcı olma durumu; devletin/toplumun ancak Batılılaşarak kurtulabileceğini savunmaktır. Batıcılar yalnız siyasî alanda değil sosyal ve ekonomik alanda da değişikliklerin olmasını isterler. İslamcılık (İng.Panislamism) ise bütün Müslümanları bir yönetim altına toplama amacını güden siyasal ülküdür. Türkçülük (Pantürkizm), ise bütün Türklerin tek vatanda ve tek bayrak altında birleştirilmesini amaçlayan akımdır.

Hala gelişme çabası içinde bulunmamız, Müslüman ve Türklerin parça parça olmaları dikkate alındığında bu iddialar bir ütopya mıdır Neden başarılı olamamaktalar

Bu akımlarla ilişkili model önerileri ve bunlara yapılan çok sayıda yorum vardır. Bu modeller kendi içerisinde tutarlı veya tutarsız olabilir. Bu ana akımlara dayanan modellerin aynı meselelere (ekonomi, aile, eğitimi din gibi) bakış açıları çoğu zaman birbirinden farklıdır. Bunları bir öneri (modelleme) olarak düşündüğümüzde bilimsel bir bakış acısı olmadıklarından doğruları yanında yanlışları da vardır.

Bu tarihi şahsiyetler içinde geçerlidir. Örneğin ideolojik konuma göre Sultan II. Abdülhamit'e bakış farklıdır ve dahi bilimsel bir süzgeçten geçen değerlendirme ihmal edilir. Sultan ile dönemin İslamcı aydınlarının niçin anlaşamadığı önemli bir meseledir. Aslında uyumsuzluk siyaset anlayışı ile ilişkili olabilir. Bu düşünceyi, Prof. Dr. Feroz Ahmad ve Prof.Dr. M. Şükrü Hanioğlu'nun açıklamaları destekler niteliktedir.

Bilimsel bakış

Geç Osmanlı dönemi tarihi alanında Dünyada önde gelen bilim insanlarından olan Prof. Dr. Şükrü Hanioğlu, "Tarihselleştirme ve rol modelliği: II. Abdülhamid" başlıklı yazısından (Bk. Sabah 04 Mart 2018, Pazar) şunları söylemektedir: "II. Abdülhamid'i tüm olumsuzlukların kaynağı bir yarı meczup ve "gericilik sembolü" olarak resmeden bu "imaj" tekelci biçimde inşa edilen algının derinlikten yoksun, abartılı ve tarihî gerçeklikle uyumsuz olduğunu ortaya koymuştur. II. Abdülhamid için gerekli olan imaj düzeltimi diğer uca savrulma eğilimi göstermeye başlamıştır."