Yaklaşık 20 yıldır Türkiye borsası ile ilgileniyorum. Ama bundan 6 ay öncesine kadar fon nasıl alınır satılır bilmezdim. Fonlar daha çok finans çevrelerinin, profesyonel yatırımcıların bildiği, adı uzaktan duyulan bir yatırım aracıyken, enflasyon ve değişen yatırım alışkanlıklarıyla birlikte bir anda milyonlarca insanın hayatına girdi.

Peki nereden çıktı bu fon krizi Bu fonlara yatırım yapanlar parasını nasıl kurtaracak Finans uzmanı değilim ama, haftasonu bu konuda çok fazla yazı okudum içerik izledim. Birkaç cümle ile özetlemeye çalışayım.

YIKILMAZ DENİLEN FONLAR BİR GÜNDE ÇÖKTÜ

Bu kabusun fitili aslında bir günde değil, likidite sorununun görünür hale gelmesiyle ateşlendi. Eylül ayının ilk haftasında özellikle Pusula Portföy'ün PHE fonunda yaşanan sert değer kaybı ve yatırımcıların çıkış talepleri dikkat çekti. Ardından 15 Eylül'de Pusula'nın bazı fonlarında ödemeler zamanında yapılamayınca temerrüt ortaya çıktı.

Yani mesele artık sadece "fon düştü" meselesi olmaktan çıktı; yatırımcı parasını almak istediğinde karşısında satılamayan veya yeterli likiditeye dönüşemeyen varlıklar olduğu görüldü. Pusula'nın ardından Tera Portföy'de de benzer ödeme sorunlarının ortaya çıkmasıyla kriz büyüdü; 17 Eylül'de SPK, yedi portföy yönetim şirketine bağlı fonlarla ilgili alım-satımı kapatma ve tasfiye kararları aldı. Böylece birkaç fondaki "paramı ne zaman alacağım" sorusu, yüz binlerce yatırımcıyı ilgilendiren büyük bir fon krizine dönüştü.

MİLYONLARI İLGİLENDİREN BİR FİNANS KRİZİ

Bu artık birkaç fonun, birkaç bin yatırımcının hikâyesi değil. SPK'nın tasfiye kararı verdiği 131 fonda 500 bini aşkın yatırımcının parası bulunuyor. Ailelerle birlikte bu rakam milyonlara ulaşıyor. Yaklaşık 826 milyar liralık devasa bir portföyden söz ediyoruz.

Ama hikâyenin bir de borsada kalan tarafı var. Fonlardan çıkış başlayınca, ellerindeki yüksek miktardaki hisseleri nakde çevirmek isteyen fonlar satışa yöneldi. Bu panik kısa sürede bireysel yatırımcılara da sıçradı. Özellikle işlem hacmi ve fiili dolaşımı düşük hisselerde satış baskısı öylesine arttı ki bazı hisseler günlerce taban fiyattan işlem gördü.

Hissesini satmak isteyen yatırımcı karşısında alıcı bulamazken, ekranda her gün biraz daha eriyen portföyünü seyretmek zorunda kaldı. Böylece fon krizi, "fonunu satan parasını alamıyor" noktasından çıktı; hiç fon almamış, sadece borsada hisse senedi tutan yatırımcıyı da vuran bir zincirleme satış dalgasına dönüştü.

İNSANLAR PARASINI NASIL KURTARACAK

Fonlarda parası olanların tamamının durumu aynı değil. Para piyasaları fonlarına yatırım yapanların işi biraz daha kolay. Onlar parasının en az yüzde 80'ini kısa sürede alabileceklerini tahmin ediyorum.

SPK'nın açıklamasına göre 17 Eylül 13.31'den önce satış emri verenler de artık fonun ortağı değil alacaklısı. Fonların tasfiyesi sırasında ödemede onlar da öncelikli durumda.

Bir da satış emri veremeyen ya da emri iptal olanlar var. Onların durumu ise biraz kritik. Fonlar tasfiye edildikten sonra elde edilen para ortaklara paylaştırılacak. Tabi ne kadar dönüş olacak. Onu şu an kimse önceden kestiremiyor.

YATIRIMCIYI KURTARMANIN BİRKAÇ YOLU VAR

Dediğim gibi finans uzmanı değilim. Ama son birkaç gün yaptığım araştırmalar, bu tarihi finans krizinin çözülebileceğini gösteriyor. Önemli olan zararı büyütmek değil, zararın kaynağını bulmak.

Konuyu uzatmadan madde madde sıralayalım:

1-KİMSEYE ANA PARASI ÜZERİNDE ÖDEME YAPILMASIN. Yani fonlara 2 yıl önce girip yüzde 1000 kazananla bir hafta önce çocuğunun okul taksidini yatıran kişiye aynı muamele yapılmasın. Buna itiraz eden çok bazı önemli isimler olacaktır. Bence kararlılıkla üzerine gidilsin ve sadece ana para ödensin. Fon yatırımcıları, ana parası üzerinden alamadıkları kazançlarını isterse yargı yoluyla fon sahiplerinden almaya çalışabilirler. Bu yöntemle hasarın büyüklüğü 800 milyardan 400 milyarlara kadar düşebilir.