Don Kişot gibi mi aşık oluyoruz

İrem Bir
Bugün
8

Dün The Kitap olarak üçüncüsünü düzenlediğimiz Don Kişot İyi Edebiyat Ödülleri'ni verdik.

Minoa Pera'da yazarlarla, edebiyat dünyasından dostlarla ve kitaplara gönül veren insanlarla bir aradaydık.

Benim için çok özel bir gündü. Şener Şükrü Yiğitler'in Gökteada – Sonsuz Masal ile Yetişkin Edebiyatı ödülünü, Hilal Gürsu'da İzler Hep Bizi İzler ile Çocuk Edebiyatı ödülünü aldı.

Bir yayınevinin yalnızca kitap yayımlaması değil, iyi edebiyatı desteklemesi, yazarların emeğini görünür kılması ve yeni hikâyelerin önünü açması gerektiğine inanıyorum.

Törenin ardından Don Kişot'u yeniden düşündüm. Cervantes'in dört yüz yılı aşkın süredir insanları hem güldüren hem düşündüren o unutulmaz kahramanını.

Hepimiz Don Kişot'u yel değirmenleriyle savaşan, dünyayı değiştirmeye çalışan, hayallerinin peşinden koşan şövalye olarak tanıyoruz. Ama onun bir de aşk hikâyesi var. Üstelik bence romanın en ilginç taraflarından biri bu.

Don Kişot, Dulcinea del Toboso adını verdiği bir kadına delicesine âşık. Onun için mücadele ediyor, kahramanlıklar yapıyor, tehlikelere atılıyor. Dünyanın en güzel, en soylu, en kusursuz kadınının Dulcinea olduğuna inanıyor.

İnsanın böyle sevilmek isteyeceği geliyor.

Sonra küçük bir ayrıntıyı öğreniyoruz. Don Kişot, âşık olduğu kadını neredeyse hiç tanımıyor. Dulcinea'yı on iki yıldır sevdiğini ama bu süre boyunca onu dört kez bile görmediğini anlatıyor. Üstelik kadın bu bakışların farkına varmış bile olmayabilir.

On iki yıl!

Don Kişot'un böyle bir derdi yok. Çünkü onun aşkı gerçek bir ilişkiye değil, zihninde yarattığı kusursuz kadına dayanıyor.

Dulcinea'nın gerçek adı Aldonza Lorenzo. Sancho Panza onu tanıyor ve son derece güçlü, çalışkan, neşeli bir köylü kadını olarak anlatıyor.

Don Kişot ise aynı kadını dünyanın en zarif prensesi olarak görüyor. Sancho ne söylerse söylesin fikrini değiştiremiyor.

İşte burada çok tanıdık bir ilişki meselesi başlıyor. Biz de bazen karşımızdaki insanı olduğu gibi görmek yerine, onun nasıl biri olmasını istediğimize âşık olmuyor muyuz

Bir kadın düşünün. Yeni tanıştığı adam çok konuşkan değil. Mesajlara geç cevap veriyor, duygularını pek anlatmıyor, bazen günlerce aramıyor. Kadın arkadaşlarına "Aslında çok derin biri, sadece duygularını göstermekte zorlanıyor" diyor.

Adam evlenmek istemediğini söylüyor. Kadın "Geçmişte çok incinmiş, bana güvenince fikri değişecek" diye düşünüyor.

Adam çocuk istemediğini açıkça anlatıyor. Kadın "Beni gerçekten sevdiğinde isteyecek" diyor.

Bir süre sonra kadın adamın kendisine değil, gelecekte dönüşeceğini hayal ettiği adama âşık oluyor. Ortada henüz o adam yok. Ama kadın onu çok seviyor.

Don Kişot'un Dulcinea'sı gibi.

Bazen aşkın en güzel tarafı da en tehlikeli tarafı da hayal gücümüz olabiliyor. Çünkü âşık olduğumuzda karşımızdaki insanın güzel özelliklerini büyütmeye, kusurlarını ise daha az önemsemeye yatkınız.

Peki bu gerçekten kötü bir şey mi

İşin ilginç tarafı, bilim insanları bunun her zaman kötü olmadığını söylüyor. Journal of Personality and Social Psychology dergisinde yayımlanan bir araştırma romantik ilişkilerde insanların eşlerini nasıl değerlendirdiğini incelemiş.

Araştırmacılar, insanların sevgililerini veya eşlerini çoğu zaman onların kendilerini değerlendirdiğinden daha olumlu gördüğünü bulmuşlar. Üstelik eşini olumlu biçimde idealize etmek, daha yüksek ilişki doyumuyla bağlantılıymış.

Aynı araştırma ekibinin bir yıl boyunca çiftleri takip ettiği başka bir çalışmada da birbirlerini daha fazla idealize eden kişilerin ilişkilerinin devam etme olasılığının daha yüksek olduğu, ilişki doyumlarının daha olumlu seyrettiği görülmüş.

Demek ki aşkın biraz kör olması bazen işe yarıyor. Bunu okuyunca düşündüm. Belki de uzun evliliklerde ihtiyacımız olan şeylerden biri, eşimizin kusurlarını sürekli büyüteçle incelememek.

Kocanızın çok romantik olmadığını biliyorsunuz ama zor zamanlarda hep yanınızda olduğunu da biliyorsunuz. Eşiniz bazen dağınık ama çok düşünceli. Partneriniz sürpriz yapmayı sevmiyor ama verdiği sözleri tutuyor.

İnsanın sevdiği kişinin iyi taraflarını görmesi, onları takdir etmesi, hatta bazen biraz abartması ilişkiye iyi gelebiliyor.

Ama burada çok önemli bir ayrım var. Eşinizin iyi özelliklerini olduğundan biraz daha parlak görmekle, onun gerçekte olmayan özelliklerine inanmak aynı şey değil.

Bir adamın düşünceli davranışlarını takdir etmek başka, size hiç ilgi göstermediği halde onun aslında çok düşünceli olduğuna inanmak başka.

Bir insanın zaman zaman yaptığı hataları anlayışla karşılamak başka, sürekli tekrarladığı davranışların bir gün kendiliğinden değişeceğini düşünmek başka.

İşte Don Kişot'un aşkı bana bu ayrımı düşündürüyor. Çünkü Dulcinea'nın güzel özelliklerini abartmakla yetinmiyor. Onu kendi hayalindeki kadına dönüştürüyor. Aslında sevdiği insanın nasıl biri olduğunu öğrenmeye de pek ihtiyaç duymuyor. Onun zihninde bir Dulcinea var ve gerçek kadının bu hayale uyması gerekmiyor.

Bugün ilişkilerde de bazen benzerini yaşıyoruz.

Sevgilimiz bize kim olduğunu söylüyor ama biz başka birini duyuyoruz. "Ben ciddi ilişki istemiyorum" diyor. Biz "Şimdilik istemiyor" diye anlıyoruz.

"Ben böyle bir insanım" diyor. Biz "Biraz zaman geçsin, değişir" diye düşünüyoruz.

Sonra yıllar geçiyor, karşımızdaki insan değişmiyor ve biz hayal kırıklığına uğruyoruz.

Oysa bazen karşımızdaki insan en başından beri gayet açık konuşmuş oluyor. Biz duymak istediğimiz cevabı tercih etmişiz.

Bence aşkın en zor taraflarından biri bu. İnsan yalnızca karşısındakini tanımaya çalışmıyor, kendi beklentileriyle de mücadele ediyor.

Üstelik günümüzde bu mesele daha da karmaşık hale geldi. Eskiden romantik romanlarda kusursuz erkekler ve kadınlar vardı. Şimdi sosyal medyada var. Bir çiftin romantik tatilini görüyoruz. Bir başka çiftin evlilik yıl dönümünde aldığı hediyeyi. Kocası karısına sürpriz yapmış, kadın gözyaşlarına boğulmuş. Herkes birbirine hayranlıkla bakıyor.

Sonra kendi evimize dönüyoruz. Kocamız televizyonun karşısında oturuyor. "Bugün ne yemek var" diye soruyor. İnsanın aklına ister istemez sosyal medyadaki adam geliyor. Ama o adamın da belki beş dakika önce karısıyla tartıştığını bilmiyoruz.

Başka insanların ilişkilerinin en güzel anlarını kendi evliliğimizin sıradan günleriyle karşılaştırıyoruz. Böylece bazen gerçek bir insandan, hayalî bir ilişkinin bütün özelliklerini göstermesini bekliyoruz.

Oysa hiç kimse her gün romantik, anlayışlı, başarılı, eğlenceli, ilgili, tutkulu ve kusursuz olamaz. Biz de olamayız.

2026 yılında Journal of Research in Personality dergisinde yayımlanan uluslararası bir araştırma bu açıdan oldukça ilginç.

Araştırmacılar 74 ülkeden 41.606 kişinin verilerini incelemiş. Eşi idealize etmenin ilişki kalitesiyle nasıl bağlantılı olduğunu araştırmışlar.

Sonuçlar, partnerini özellikle nezaket ve fiziksel çekicilik gibi özelliklerde olumlu görmenin daha iyi ilişki sonuçlarıyla ilişkili olduğunu gösteriyor. Ancak siyasi görüş gibi değerlerle ilgili alanlarda algılanan farklılıklar ilişki kalitesi açısından daha önemli olabiliyor.

Yani sevdiğiniz insanı dünyanın en yakışıklı erkeği olarak görmeniz ilişkinize iyi gelebilir. Ama hayatın temel meselelerinde birbirinizden tamamen farklı düşünüyorsanız bunu yalnızca aşkınızın büyüklüğüyle aşmanız her zaman kolay olmayabilir.