GAZETECİ kimliğini edebiyatının merkezine koymuş en önemli yazarlardan biriydi Ernest Hemingway. Silahlara Veda'nın, Çanlar Kimin İçin Çalıyor'un, Güneş de Doğar'ın, İhtiyar Adam ve Deniz'in Nobel ödüllü yazarı Hemingway'in edebiyatını besleyen kaynakların başında savaş muhabirliği, avcılık, balıkçılık ve boğa güreşi tutkusu biliniyor.

Bütün bunların arasında casusluk faaliyetlerinin de olduğunu biliyor muydunuz Hem de Sovyet istihbaratıyla bağlantılı...

Uzun yıllar CIA bünyesinde görev yapmış, son olarak CIA Müzesi'nde tarihçi olarak çalışan Nicholas Reynolds'ın Yazar, Denizci, Asker, Casus: Ernest Hemingway'in Gizli Maceraları, 1935–1961 adlı kitabı bu ilişkiyi belgeleriyle ele alıyor.

Kitap, Sovyet gizli servisi KGB'nin öncüsü NKVD tarafından "Argo" kod adı verilen Hemingway'in klasik anlamda bir casus olmadığını gösteriyor. Sovyetler onu kendi ajanları arasında değerlendiriyor, ancak Hemingway'in onlara işe yarar operasyonel istihbarat sağladığını gösteren güçlü bir kanıt bulunmuyor.

İşin daha da ilginci, Sovyetlerin "Argo"su daha sonra Amerikalılar için de bilgi toplamaya başlıyor.

Hemingway'in Sovyet istihbaratıyla ilişkisi ilk kez Nicholas Reynolds tarafından ortaya çıkarılmadı. Bu ilişki, eski KGB subayı Alexander Vassiliev'in Sovyet arşivlerinde tuttuğu notlara dayanan ve John Earl Haynes ile Harvey Klehr'le birlikte hazırladığı 2009 tarihli Spies: The Rise and Fall of the KGB in America adlı kitapla daha önce kamuoyuna yansımıştı.

Reynolds, ilk kez 2017'de yayımlanan kitabında dağınık bilgileri yeni belgelerle genişleterek Hemingway'in Sovyet ve Amerikan istihbaratıyla ilişkilerinin hikâyesini yeniden kuruyor.

KARNIMA YUMRUKYEMİŞ GİBİ HİSSETTİM

Hayatı boyunca bir Hemingway hayranı olan Nicholas Reynolds, bu iddiayı öğrendiğinde karnına yumruk yemiş gibi hissettiğini söylüyor:

"Her zaman çok sayıda solcu arkadaşı olmuştu fakat asla komünizm (veya başka bir ideoloji) taraftarı olmamıştı. Yarattığı karakterler günümüzde bile hâlâ üzerine titrediğimiz doğruluk, cesaret, bağımsızlık, baskı altındayken bile zarafet, kaybedenlerin hakkını savunmak gibi çok sayıda Amerikan değerinin vücut bulmuş hâlleriydi. Fikirleri tam anlamıyla Amerikalıydı ve devrimciydi. Böyle bir adam Stalin'in yandaşlarına neden katılırdı"

Sovyet belgeleri Hemingway'in NKVD tarafından kendi ajanlarından biri olarak görüldüğünü ortaya koyuyor. 1940'ta NKVD adına çalışan Jacob Golos tarafından Hemingway'e yaklaşılmış ve Sovyet kayıtlarına göre "ideolojik gerekçelerle" örgüte alınmıştı. Bundan sonraki NKVD yazışmalarında Hemingway için "Argo" kod adı kullanıldı.

Ama "Argo"nun Sovyetlere işe yarar, operasyonel istihbarat sağladığını gösteren güçlü bir kanıt yok.

Ortaya çıkan portre, profesyonel bir istihbaratçıdan çok savaşın, gizliliğin, tehlikenin ve eylemin çekimine kapılan büyük bir yazarın portresi.

(Yazar, Denizci, Asker, Casus – Ernest Hemingway'in Gizli Maceraları 1935–1961, Nicholas Reynolds, Kırmızı Kedi Yayınları)

'ÇANLAR KİMİN İÇİN ÇALIYOR'A UZANAN İSTİHBARAT HİKÂYESİ

Sovyet gizli servisi NKVD'nin Hemingway'e ilgisinin izleri 1935 yılına kadar gidiyor.

O yıl Florida Keys'i vuran büyük kasırgada 250'den fazla Birinci Dünya Savaşı gazisi hayatını kaybetti. Hemingway felaket bölgesine giderek gördüklerini New Masses dergisinde "Who Murdered the Vets" – "Gazileri Kim Öldürdü" – başlıklı sert bir yazıyla anlattı.

Roosevelt yönetimini hedef alan bu yazı, Hemingway'in 1930'ların ortalarında Amerikan yönetimine yönelik eleştirilerinin en çarpıcı örneklerinden biriydi. Reynolds'a göre bu dönem aynı zamanda Sovyetlerin Hemingway'e ilgisinin başlangıç noktasıydı.

Ardından İspanya İç Savaşı geldi.

Hemingway İspanya'da açık biçimde antifaşistti ve Cumhuriyetçi cepheden yana tavır aldı.