Türk resim sanatının en önemli isimlerinden Halil Paşa'nın Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan süreçte yaşamını ve yapıtlarını bir bütünlük içinde ele alan sergi Pera Müzesi'nde açıldı.

Dr. Özlem İnay Erten küratörlüğünde hazırlanan 'Suyun Kıyısında: Halil Paşa'nın Yaşamı ve Sanatı' sergisi sanatçının portre, natürmort ve peyzajlarını arşiv belgeleri, fotoğraflar ve desen defterleriyle bir araya getirerek yaşamını, çevresi ve dönemiyle ilişkilerini kapsamlı bir şekilde ele alıyor.

Asker Ressamlar Kuşağı'nın en üretken ve öncü isimlerinden biri olan Halil Paşa, 1857 yılında İstanbul Beylerbeyi'nde Osmanlı'nın üst yönetici sınıfına mensup Ferik Selim Paşa'nın oğlu olarak dünyaya geldi. Dönemin en modern eğitim kurumlarından Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûn'dan (bugünkü İstanbul Teknik Üniversitesi) mezun olur olmaz sarayda görevlendirildi, askeri liselerde de resim
öğretmenliği yaptı. 1880'li yılların Paris'inde dönemin en prestijli sanat akademilerinden Ecole des Beaux-Arts'da eğitim aldı. Sekiz yıl kaldığı Paris'te ünlü oryantalist ressam Jean-Leon Gerôme'un atölyesinde çalıştı. Halil Paşa'nın 1889'da, Eyfel Kulesi'nin de açılışına ev sahipliği yapan Paris Evrensel Sergisi'nde 'Madam X' portresiyle kazandığı bronz madalya bir Türk sanatçının uluslararası alandaki ilk başarısı olarak tarihe geçti.

PORTRESİNDEKİ FESİ KALDIRDI

Ülkeye döndükten sonra dönemin muhafazakâr ortamının da etkisiyle portre resminden uzaklaşıp daha çok manzara resimleri yapmaya başladı. Yaklaşık doksan yıllık ömrü boyunca hem Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemine hem de Cumhuriyet'in kültürel dönüşümüne tanıklık etti. Paris'te Jön Türkler hareketinin önde gelen isimleriyle de yakınlık kuran Halil Paşa, Cumhuriyet'in ilanından sonra otoportresinden fesi kaldırarak bu tanıklığın en çarpıcı simgelerinden birine imza atar.

Küratör Dr. Özlem İnay Erten, "Bu sergide Halil Paşa'yı yalnızca usta bir portre ve manzara ressamı olarak değil; Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan modernleşme sürecinde yeni bir görme biçiminin oluşmasına katkı sunan öncü bir sanatçı olarak ele aldık. Asker ressam geleneğinden gelen disiplinini Paris'te aldığı akademik eğitimle birleştiren ve Paris–İstanbul–Kahire ekseninde çeşitlenen sanatını; eserlerinin yanı sıra desen defterleri, arşiv belgeleri ve dönemin kaynaklarıyla birlikte okuyarak, Halil Paşa'yı hem yaşadığı dönemin koşulları içinde hem de sanat tarihimizdeki belirleyici konumuyla yeniden değerlendirmeyi amaçladık" diyor.

Erten sergiye verdikleri 'Suyun Kıyısında' adının da oldukça sembolik olduğuna dikkat çekiyor. Evet, Halil Paşa ağırlıklı olarak su kıyılarının manzaralarını resmetmişti ama bu onun karşıtlıklar barındıran kıyıdaki kimliğinin de bir parçasıydı. Doğu ile Batı'nın, Osmanlı ile Cumhuriyet'in de arasında kalan bir sanatçının kimliği.

Not: Suyun Kıyısında: Halil Paşa'nın Yaşamı ve Sanatı, 23 Ağustos'a kadar Pera Müzesi'nin 5, 4 ve 3. katlarında ziyaret edilebilir.