Türkiye İstatistik Kurumu -TÜİK 2025 yılı gelir dağılımı verilerini açıkladı. (Tabii burada 2024 yılı gelir bilgileri referans alınmaktadır.)

Biz bu veriyi yüzde 5'lik gruplar halinde irdeleyeceğiz.

2006-07-08 yıllarına ait 3 yıllık ortalamaya göre toplumun en alt yüzde 30'luk kesimi 2023-2024-2025 yılları ortalamasına göre gelirden aldığı payını artırmış. Taban sınıfın gelirden aldığı pay %10,14'den yüzde 10,95'e çıkmış.

Toplumun yüzde 65'lik orta kesiminin ise gelirden aldığı pay yüzde 68,84'den yüzde 65,80'e gerilemiş. Kayıp 3,04 puan.

Taban sınıf 0,81 puan pay arıtırken orta kesimin kaybettiği 3,04'ün kalan 2,23'ünü ise en zengin yüzde 5'lik kesim kapmış.

Ortadan alınmış ve tabana biraz yem verilmiş sadece. Büyük pasta ise en zengin yüzde 5'e gitmiş.

***

Son yıllarda ne olmuş derseniz bir de ona bakalım: En alttaki yüzde 20'lik kesim payını artırırken bir de en zengin yüzde 5 payını artırmış. Tabii ki yine pastanın büyük kısmı en zengin yüzde 5'e gitmiş.

Burada bir not iletelim: 2 yıl önce TÜİK gelir dağılımı verisinde büyük bir revizyona gitti. O revizyon öncesi en zengin yüzde 5'e giden pay çok daha büyüktü.

Gelir dağılımı işine yan verilerle devam edelim.

2006-2015 yılları içinde ücretli, maaşlı kesimin yıllık ortalama geliri ülkenin ortalama gelirinin az da olsa üzerindeydi (%105,1). 2016-2025 döneminde ise ücret gelirleri ülke gelirlerinin %95,0'ine düştüğünü görüyoruz. Son 4 yılın ortalaması ise %90,9... Yani ücretlerde büyük düşüş son yıllarda yaşandı.

Ülke geliri 2015 yılına göre 18,7 kat artarken ücret artışı 17,3 katta kaldı. Özellikle kadınlarda ücret gelirleri 17,0 kat ile daha da düşük oldu. Ama ilginç bir detay var: Kadınlar ücret ve işveren olarak payını artıramazken yevmiyeli ve özellikle de kendi hesaplarına çalıştıkları işlerde gelirlerini erkeklerden daha yüksek oranda artırdılar.

***

Şimdi de meslek grubuna göre gelire bakıyoruz.

En fazla kazanan kesim yöneticiler olmuş. Bunları işverenler olarak da düşünebiliriz. Buradaki verileri 2012 ve sonrasına ait. Ve yöneticilerin kazancı ülke ortalamasının 2,3 katı seviyesinde seyretmiş. Yıllar itibari ile pek değişen bir durum olmamış. (Arada 2,6 kata kadar çıkmış ama ortalama yine 2,3 kat şeklinde)

Kimin kaybettiğine bakalım:

-Profesyonel meslek mensupları. Ülke ortalamasının 1,6-1,7 katı olan kazanç oranları ülke ortalamasının 1,3-1,4 katına gerilemiş.

-Büro ve müşteri elemanları ise ülke ortalaması civarında kazanırken şimdi gelirleri ülke ortalamasının yüzde 85-90 seviyelerine inmiş oldu.

Buradaki ayrımda da kadın erkek farkı öne çıkıyor.

Mesela erkek yöneticiler 2015 yılına göre gelirlerini 20,1 kat artırırken kadın yöneticiler 14,7 kat artırabilmiştir.

Ayrıca şu notu da verelim: Erkek yöneticiler 993 bin lira kazanırken kadın yöneticiler 656 bin lira kazançta kalmıştır.

Kazanca bir de eğitim durumuna göre bakalım (2006-2025 dönemi).

Bir okul bitirmeyenlerin kazancı ülke kazancının yüzde 40-50'si arasında seyretmeye devam etmiş. Lise altı eğitimlilerin kazanç oranı da yüzde 70-80 aralığında seyretmiş.

Burada mesele üst eğitimlerde yaşanmış. Lise ve dengi okul mezunlarının kazançları ülke ortalamasının üzerindeyken istikrarlı şekilde düşerek şu anda ülke ortalamasının gerisine düşmüş. Mesela 2006 yılında ülke ortalama gelirinin yüzde 119'u olan kazançlar şimdi ülke ortalamasının yüzde 94'üne gerilemiş oldu.