Bu yazıda zaman ve maliyet açısından enflasyonla mücadelenin dayanılmaz bunalımına değineceğiz.

Enflasyona alışık bir ülkeyiz ama neden 2022 yılı enflasyonu bizi çok çarptı Bu soruya şöyle bir rakam vererek cevap vermiş olayım.

2022 Ekim ayında yıllık enflasyon (TÜİK) %85,51'e ulaşmıştı. Oysa bir yıl önceki yıl enflasyon %19,89 oranındaydı.

Burada enflasyonun mutlak rakamı ile zaman içindeki değişim oranı da çok önemlidir. Yani enflasyon yüzde 70'lerden yüzde 80'lere çıkmadı. Enflasyon bir anda yüzde 20'lerden yüzde 80'lerin üzerine fırladı. Hatta İTO fiyatlarına göre Ekim 2021'de 20,76 olan fiyat artış oranı Ekim 2022'de 108,77'ye fırlamıştır.

Kısaca yaşanan sadece yüksek enflasyon değil ŞOK enflasyon olayıydı.

Gelelim bugün yaşadığımız zaman & maliyet kavramına.

Önce istihdam verilerinden gidelim. Kasım 2024'de toplam istihdam (yıllık) 32.583 bin kişidir. Nisan 2026'da ise yıllık istihdam 32.453 bin kişi olarak açıklandı. Çeyreklik bazda aldığımızda 2024 ilk çeyreğinden 2026 ilk çeyreğine istihdam artışı sıfırdır. Hatta 533 bin kişi işinden bile olmuştur.

Size şöyle bir cümle ile durumu izah edeyim: İşsiz kalmak anlık bazda bir sorundur lakin ne kadar işsiz kaldığınız da sorunun derinliğinde bir başka göstergedir.

O nedenle grafikte yıllık ortalama istihdamı vererek zaman & işsizlik sorununu birlikte göreceğiz.

2008-2009 küresel kriz esnasında ülkemizde kısa süreli çok sert üretim kayıpları yaşanmıştır. Buna bağlı olarak bazı aylarda istihdam kayıpları da yaşanmıştır ama 12 aylık ortalamada istihdam kaybı hiç eksiye düşmemiştir.

Küresel krizin reel ve finansal derinliği çok ağır olmuş ama istihdam sorunu çok hafif atlatılmıştır.

Bu sefer öyle değiliz.

Yıllık istihdam değişimi 2008-2009 küresel krizde en düşük +0,20 olurken şimdi -0,35'e düşmüş durumdayız. Yani işsizlik sorunumuz sayı olarak henüz çok derin değil ama süre açısından 2008-2009 küresel krizden daha derin hale gelmiştir.

Bakınız bu ayrıntı çok önemlidir.

Toplumsal bunalım açısından mutlak işsizlik rakamı yanında işsizlik süresi de hayati önem arz eder.