Kur'ân'ın ilk emri "Oku!"dur. (Alak, 96/1) Fakat bu okuma, sadece harfleri okumak değildir. Bu okuma; insanın kendini, dünyayı ve hayatı Yaratan'ı tanıyarak okumasıdır. Bu yüzden İslâm'da ilim, kuru bilgi değildir;imanla birleşmiş bir idraktir.

Kur'ân buyurur:
"Allah, iman edenlerin ve kendilerine ilim verilenlerin derecelerini yükseltir." (Mücâdele, 58/11)

Demek ki bilgi, imanla birleşince kıymet kazanır. Aksi halde bilgi, insanı yücelteceğine kibirlendirir; merhamet üretmez, yalnızca güç üretir.

Bugün dünyanın en büyük açmazı da budur: Bilgi var, teknoloji var, zenginlik var... ama vicdan eksik. Bilim ilerliyor, insan geriliyor. İnsanın elinde cihaz var ama gönlünde huzur yok. Elinde ekran var ama içinde boşluk var. Akıl çoğalıyor, ahlâk azalıyor.

Bu tablo bize şunu söylüyor: Eğitim, yalnızca beyin işi değildir. Eğitim, aynı zamanda kalp işidir.

İşte burada Nebevî eğitim modeli karşımıza çıkar.

Hz. Peygamber (sav), sadece bir din tebliğcisi değil; aynı zamanda insan yetiştiren büyük bir muallimdi. Onun eğitim sistemi, bugünün modern kavramlarıyla söylersek, "bütüncül eğitim"dir: Akıl, kalp, ahlâk ve toplum birlikte inşa edilir.

Kur'ân, Peygamberimizin görevini şöyle tarif eder:
"O, ayetlerini okur, onları arındırır, onlara kitabı ve hikmeti öğretir." (Bakara, 2/151)

Bu ayet, eğitimin üç temel direğini gösteriyor:
Okutmak, arındırmak, hikmet kazandırmak.

Yani sadece bilgi değil; tezkiye var. Yani sadece öğretim değil; terbiye var. Yani sadece anlatmak değil; insanı içten inşa etmek var.

Resûlullah (sav) buyurur:
"Ben güzel ahlâkı tamamlamak için gönderildim."

Bu cümle, eğitim sistemlerinin duvarına asılacak bir manifesto gibidir. Çünkü toplumların çöküşü, genellikle ekonomiyle değil; ahlâkla başlar. Ahlâk çökerse hukuk yetersiz kalır. Vicdan sönerse kanun yalnız kalır. İnsan Allah'tan koparsa, insandan da kopar.

Bugün çocuklarımıza çevreyi anlatıyoruz, güzel. Tasarrufu öğretiyoruz, güzel. Fakat şu hakikati anlatmaktan çekinir hale geliyorsak asıl felaket oradadır: Bu düzenin sahibi var. Bu hayatın bir hesabı var. Bu dünyanın bir Rabbi var.

Çünkü çevre bilinci, ahiret bilinciyle birleşmezse eksik kalır. İnsan, "doğa için" değil, "emanet için" yaşamalıdır. Kur'ân, yeryüzünü insana bir emanet olarak sunar. İnsan, sadece tüketici değil; aynı zamanda sorumludur.

İslâmî eğitim tam da bu noktada başlar:Emanet bilinci.

Emanet bilinci olmayan eğitim, hırs üretir. Merhamet üretmez. "Ben kazanayım" der, "biz yaşayalım" demez. "Başarı"yı öğretir, "adalet"i unutturur.

Nebevî eğitim ise tam tersine, insanı önce içerden kurar. Önce vicdanı inşa eder. Çünkü insanın en büyük kontrol mekanizması, dış denetim değil; iç denetimdir.

Kur'ân buyurur:
"Kim zerre kadar hayır yaparsa onu görür; kim zerre kadar şer yaparsa onu görür." (Zilzâl, 99/7-8)

Bu ayet, insanın ahlâkını ayakta tutan en büyük temeldir: Hesap bilinci. Yani insan, yalnız insanların gördüğü yerde değil; kimsenin görmediği yerde de doğru kalmayı öğrenir.

Bugün toplumun en büyük problemi budur: İnsanlar görünürde iyi, gizlide dağınık. Kamera varsa düzen var, kamera yoksa çürüme var. Çünkü iç denetim zayıflamış, vicdan törpülenmiş, iman gündem dışına itilmiştir.