Türkiye'de son dönemde yaşanan olaylar sonrası yine tanıdık refleks devreye girdi.

Şiddet konuşuluyor ve bakışların ilk çevrildiği yerlerden biri televizyon dizileri oluyor. Kolay hedef, kolay suçlu. Ama doğru adres mi Bence değil. Çünkü asıl bakılması gereken yer artık ekran değil, dijital medya, platformlar ve bunları yöneten algoritma. Geçtiğimiz günlerde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş ile sohbetimizde söylediği bir cümle aslında tartışmanın çerçevesini değiştirecek nitelikteydi:

"Türk dizileri zaten denetleniyor. Asıl sorun dijital mecralarda."

İşte bütün mesele bu.

- Türkiye'de televizyon yayıncılığı denetimden geçiyor.

- RTÜK var.

- Editoryal süzgeç var.

- Yayın ilkeleri var.

- Toplumsal sorumluluk var.

Tüm bunlara rağmen yanlış var ise tabii ki düzeltilmelidir. Peki dijital mecralar

Kim denetliyor Bir çocuk bir tıkla uyuşturucu yapım videolarına, seri katillere, şiddeti romantikleştiren sahnelere ulaşabiliyor. Üstelik bunlar tesadüfen karşısına çıkmıyor. Sadece bir kere bakması yetiyor. Sonrasında algoritma devreye giriyor. Öne itiyor, besliyor. Sonuç mu Öfke tıklanıyor. Şiddet izleniyor. İzlendikçe etkileşim alıyor. Etkileşim kötülükle birlikte para getiriyor. Bir algoritma ekonomisi karanlık bir boşlukta dönüyor.

YABANCI PLATFORMLAR

İşte asıl çelişki de burada başlıyor. Bir yandan yerli diziler hedefe konuyor. Diğer yanda yabancı platformlarda her türlü uç içerik "özgürlük" başlığı altında dolaşıyor. Bu çifte standardı dünya da sorguluyor; yaş sınırını tartışan da var, Avrupa Birliği gibi şeffaflığı ya da ABD gibi düzenleme yollarını arayanlar da. Çünkü artık fark edildi:

- Şiddetin yeni üretim merkezi bazen stüdyo değil...

- Öneri motoru.

Tam da bu yüzden Mahinur Özdemir Göktaş'ın cümlesi önemli: Sorun denetlenen içerik değil, denetimsiz dijital akış.

NEDEN ANA AKIM MEDYA

Şu soru çok kritik: Profesyonel haber kurumları üretmese neyi konuşacak dijital yorumcular Neyi tartışacak sosyal medya etkileyicileri Neyi aktaracak görüntü kanalları

- Ham haber üretimi hâlâ gazeteciliğin işi.

- Muhabir sahaya gider. Kaynak doğrular. Editör süzer. Hukuk bakar. Sonra yayın olur. Bu zincir pahalıdır.

- Emek ister. Sorumluluk ister.

- Ama bugün reklamın büyük kısmı bu yapıyı finanse etmek yerine yabancı dijital platformlara akıyor.

- Haberi burada üretiyoruz. Geliri dışarıya kaptırıyoruz.

İşte temel sorun bu.

ANA AKIM MEDYA DESTEKLENMELİ

Bugün büyük reklam bütçeleri yabancı dijital şirketlere akıyor. Oysa bu akışın önemli kısmı Türkiye'de vergi veren, istihdam yaratan, içerik üreten ulusal medya yerine küresel teknoloji devlerini büyütüyor.

Bu sadece ticari problem değil. Stratejik problem. Dünya bunun için modeller tartışıyor.

- Kamu reklamlarının belli oranının ulusal medyaya yönlendirilmesi.

- Vergi avantajları.

- Yerel yayıncılık fonları.

- Dijital platform vergilerinden haber ekosistemine pay aktarılması.

Bu sansür değil. Bu kamusal bilgi altyapısını korumak. Türkiye'de de bu tartışılmalı. Ulusal medya lehine stratejik teşvikler yeniden düşünülmeli. Çünkü mesele sadece reklam pastası değil. Haber üretiminin yaşaması.