Güven eriyince

Son dönemde yaşanan fon krizi, güvensizliği açıkça tetikledi. Küçük yatırımcının birikimleri eridi, tasfiye süreçleri başladı, soruşturmalar sürüyor. Her gün yeni bir açıklama, yeni bir isim çıkıyor. İnsanlar artık sistem beni korur diyemiyor. Aksine yutar mı, kendimi nasıl savunabilirim diye düşünüyor. Bu soru sadece cüzdanı değil, ruhu da etkiliyor. Güven eriyince insan içine kapanıyor. Bırakın ekonomik ilişkileri, komşusuna, iş arkadaşına, hatta akrabasına bile mesafe koyuyor.

Sabah metroda omuz omuza sıkışmış yüzlerce insan... Herkes kulağında kulaklık, gözü telefonda. Kimse kimseye bakmıyor, kimse günaydın demiyor. Bu manzara artık o kadar alışıldık ki yadırgamıyoruz bile. Hatta telefonuna bakmayıp da etrafına bakanı garipsiyoruz. Oysa bu, sadece bir alışkanlık ya da dijitalleşmenin sonucu değil. Kendi kabuğuna çekilme. Güvensizliğin ve ekonomik belirsizliğin günlük hayata yansıyan en sessiz hâli. Kalabalıkların ortasında yalnızlaşmak, yalnız kalmak...

Siyasetin tutarsızlığı bu tabloyu daha da ağırlaştırıyor. Dün bir partide olan isim, bugün başka bir partinin rozetini takıyor. Dün eleştirdiği politikaları bugün savunabiliyor. Bu geçişler, insanlarda ilke mi, çıkar mı ikilemini büyütüyor. Siyasete olan inanç azaldıkça toplum da asosyalleşiyor. Çünkü güven, her ilişkinin temeli. Güven olmayınca selam da olmuyor, dayanışma da. Ticari ilişkiler de zarar görüyor.

Ekonomik belirsizlik ise yalnızlığı daha da derinleştiriyor. Enflasyon, kur, faiz, alım gücü... Rakamlar sürekli değişiyor. İnsanlar yarını planlayamıyor. Planlayamayınca da uzun vadeli ilişkilere yatırım yapmıyor. Çalışma hayatında her yeni kuşak bir öncekinden daha yalnız. Belirsizlik, insanı risk almaktan, güvenmekten ve paylaşmaktan uzaklaştırıyor. Birliktelik azaldıkça iş yerleri de zayıflıyor. Güven ve dayanışma olmadan hiçbir organizasyon uzun süre ayakta kalamıyor.

Bu noktada asıl mesele şudur: Nasıl ekonomi, siyaseti etkiliyorsa siyaset de üst yapı olarak ekonomiyi belirlemelidir. Teori budur. Ama fiili durum çoğu zaman teoriden farklı işler. Bazı sığ ikinci sınıf siyasi yorumlar sadece sözlere, demeçlere bakar... Şu açıklandı, bu vaat edildi, şöyle dedi, böyle dedi, şu ideolojiye sahip, bu düşüncede gibi... Oysa asıl mesele sözlerde değil, fiildedir. Futbolda ilk öğretilen futbolcunun ayağına değil topa bakman gerektiğidir. Ayaklar sürekli oynar ama mesele topun konumudur. Siyasette de sözler değil, eylemler esastır. Yoksa siyaseti okuyamazsınız. Günün sonunda tüm talep ve beklentiler, doğru okuma üzerine kurulmalıdır. Sırf siyasi demeçler üzerinden olan biteni anlamaya çalışmak, zıtlıklar arasında bocalamaya neden olur.

Peki insanları böylesine güvensiz ve yalnız bırakan gelişmeleri doğru okuyabiliyor muyuz yoksa bize anlatılanlarla gerçekten yaşananlar arasındaki farkı göremediğimiz için mi giderek daha fazla çaresizleşiyoruz. Bu girdaptan çıkmanın yolu, bireyin kendi elindedir: Finansal okuryazarlık ve siyasi okuryazarlık.

Siyasi okuryazarlık için dünyada ve Türkiye'de de var olan ikili yapıyı anlamak gerekir. Zıt görünen, zıt söylemler kullanan figürler ve gruplar, fiiliyatta aynı tarafta buluşabilir. Özde aynı çıkar çizgisinde olanlar, görünürde zıt kutuplara dağılmış gibi durabilir. Bu yapıyı benim tarafım iyi, öteki taraf kötü diye basitleştirerek anlamak mümkün değildir. Asıl okuryazarlık, söylemlerin arkasındaki gerçek ilişkileri anlamaktır. Bunun yolu, siyasi aktörlerin birbirleri hakkında söylediklerini değil, kritik kararlarda nasıl davrandıklarını gözlemektir.