Bir Yalta gerekiyor; ama üç ülke arasında değil!

ABD başkanı Trump Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin'in Şenzen (Shenzhen) kentinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yapacağı görüşmeye Çin Devlet Başkanı Şi Jinping'in de katılabileceğini açıkladığı andan beri, ortada bir Yalta Konferansı benzetmesi dolaşıyor. Kimi "Bu yeni bir Yalta olabilir" diye yazıyor; kimi de bu üçlü zirvenin asla bir Yalta Konferansı hükmünde olmayacağı fikrini savunuyor. Ben, bu ikinci grubun fikrine katılıyorum.

Yalta (ya da Kırım) Konferansı, 30'dan fazla ülkenin katıldığı, tarihin en yıkıcı çatışması olan 2'nci Dünya Savaşı'nın sonuna doğru Şubat 1945'te, Kırım'ın Yalta kentinde, ABD başkanı Franklin Roosevelt, İngiltere başbakanı Winston Churchill ve Sovyetler Birliği (SSCB) diktatörü Josef Stalin arasında, "kolektif bir güvenlik düzeni" sağlama perdesi arkasında bir Yeni Dünya Paylaşma Pazarlığı idi. Ancak hemen sonra, ABD ve İngiltere, Sovyetler Birliği ile uzlaşamayacaklarını anladılar ve böylece Batı Avrupa'daki 12 ülkenin ABD'nin, Doğu Avrupa'daki 8 ülkenin de Sovyetler Birliği'nin yanında yer alacağı ikili kutup doğdu. Hayal edilen barış düzeni yerine Soğuk Savaş başladı ve bu hal 1991'de Sovyetler Birliği dağılıncaya kadar devam etti.

1931'den beri Japon işgali altında olan Çin, 1941'de, Amerika-Japonya savaşı başlayınca resmen ABD-İngiltere-SSBC arasındaki ittifaka katıldı ve savaş bitince, galipler arasında sayıldı. Ne var ki iktidardaki Çin Milliyetçi Partisi (Çan Kay-Şek'in KMT partisi) ile Mao Zedong liderliğindeki Çin Komünist Partisi arasında çoktan başlamış olan iç savaş, 1949'daki komünistlerin zaferiyle sona erince, Çin, uluslararası arenada SSCB'den yana yer aldı; artık NATO adını almış olan ABD-İngiltere ittifakı ise, Tayvan adasına sığınan Milliyetçi Çin'i destekledi.

Yani 1945 Yalta Konferansı, savaş sonrası bir kolektif güvenlik düzeni sağlamadı; tersine nükleer denge denilen hala devam eden korku düzeni doğdu. Birleşmiş Milletler, insan uygarlığının ahenk içinde ve toplu ilerlemesini sağlamak yerine, nükleer dengenin yarattığı korku ortamının sıcak savaşa yol açmadan sürmesi için bir alışveriş merkezi oldu.

Güvenlik Konseyi denen görünüşte 5 daimî üye (gerçekte 2 kutup) arasındaki barış borsasının dağıtılıp, yerine (beşten büyük) gerçek güvenlik ve kalkınma örgütü kurulmasının zamanı geldi de geçiyor. Bu örgüt, 1945'te San Francisco Konferansı'nda BM kuruluş ve işleyiş planını hazırlayan 50 ülke gibi, yeni BM'nin nasıl kurulacağını ve nasıl çalışacağını belirlemek üzere, dünyadaki bütün milletlerin (ülkesi olan-olmayan bütün milletlerin) bir araya geleceği bir uluslararası konferans tarafından kurulabilir. Şu andaki BM genel kurulu bu görevi görebilir; mevcut 193 (+Vatikan ve Filistin) üye ülke ile toplam 249 coğrafi birime dağılmış tüm insanlığı bir araya getirebilir.