Bazen dünya siyasetini anlamak için tanklara, uçaklara, füzelere bakarız. Oysa asıl güç çoğu zaman daha sessiz bir yerde saklıdır... Paranın içinde.

Bugün dünya petrol ticaretinin yüzde 80'i hâlâ ABD dolarıyla yapılır. Küresel merkez bankaları rezervlerinin yüzde 58'i dolardır.

Bu yüzden petrol piyasasına yıllardır tek bir isim verilir...

Petrodolar sistemi.

Bu sistem yalnızca bir para düzeni değildir. Aynı zamanda Amerika'nın küresel gücünün en önemli dayanaklarından biridir.

★★★

Hikaye 1973 petrol kriziyle başlar.

Arap-İsrail savaşının ardından OPEC ülkeleri Batı'ya petrol ambargosu uyguladı. Petrol fiyatı birkaç ay içinde dört katına çıktı. Washington o krizden çok önemli bir ders çıkardı. "Enerji piyasasını kontrol eden, dünya ekonomisini de kontrol eder" dedi.

1974'te ABD ile Suudi Arabistan arasında gizli bir anlaşma yapıldı.

Suudi Arabistan petrolünü sadece dolar üzerinden fiyatlandıracaktı.

Petrol gelirlerinin büyük bölümü ise ABD tahvillerine yatırılacaktı.

ABD Suudi Arabistan'a askeri koruma ve silah sağlayacaktı.

★★★

Burada küçük ama kritik bir kavram var... O da ABD tahvili.

Tahvil aslında çok basit bir şeydir. Devletin sizden borç almasıdır. Siz devlete para verirsiniz, o da size faiz öder.

Suudi Arabistan, Katar ya da BAE petrol sattığında milyarlarca dolar kazanır.

Mesela Suudi Arabistan günde 7 milyon varil petrol ihraç ediyor. Petrol fiyatı 100 dolar olsa günde 700 milyon dolar gelir elde eder.

Bu parayı kasada tutamazlar. ünkü paranın çalışması gerekir. En güvenli liman ise ABD devlet tahvilleridir. Sonuçta şu döngü oluşur.

Dünya petrol alır.

Dolar öder.

Petrol ülkeleri dolar kazanır.

O dolarlar tekrar ABD tahvillerine yatırılır.

Ekonomistler buna petrodolar geri dönüşü diyor.

Ve işte Amerika'nın asıl avantajı burada başlar.

★★★

Bugün ABD'nin kamu borcu 34 trilyon doların üzerinde.

Normal şartlarda böyle bir borç ekonomileri batırır. Ama ABD için durum farklı. ünkü dünyanın büyük bölümü dolar rezervi tutmak zorunda. Petrol ticareti dolar üzerinden döndüğü sürece merkez bankaları dolar biriktirir. Petrol gelirleri de yine Amerikan finans sistemine akar.

Sonuç

ABD devasa bütçe açıkları verebilir ama yine de düşük faizle borçlanabilir.

Petrodolar sistemi aslında Washington'a görünmeyen bir kredi hattı açar.

★★★

Bu sistemin bir başka gücü daha var. O da yaptırımlar.

Dolar sistemini kontrol eden ülke küresel finansın kapılarını da kontrol eder. İran, Rusya ya da Venezuela dolar sisteminden çıkarıldığında ticaret yapmak bir anda çok zorlaşır. Bu yüzden dolar sadece para değildir. Aynı zamanda jeopolitik bir silahtır.

★★★

Peki in ve Rusya neden bu sistemi bozmak istiyor

ünkü bu düzen ABD'ye muazzam bir stratejik avantaj sağlıyor.

in son yıllarda adım adım alternatif kurmaya çalışıyor. 2018'de Şanghay