SapIens'in yazarı Yuval Noah Harari...

Homo Deus'ta insanın tanrısal güçler peşinde koştuğunu anlatmıştı.

Yüzyıl İçin 21 Ders'te ise bugünün krizlerini masaya yatırmıştı.

Son kitabı Nexus ile bilgi ağlarının taş devrinden yapay zekâ çağına uzanan tarihini yazdı.

Davos'ta verdiği mesaj ise bir uyarıydı: "Yapay zekâ sadece bir araç değil."

Harari konuşmasına bir metaforla başladı.

Bıçak bir araçtır, dedi. "Salata kesmek için de kullanabilirsiniz, birini öldürmek için de. Kararı insan verir. Ama yapay zekâ sıradan bir bıçak değil. Kendi karar verebilen bir bıçak."

İşte asıl sarsıcı nokta burada.

Eğer düşünmek dediğimiz şey kelimeleri yan yana dizmekse, yapay zekâ bu oyunu bizden daha iyi oynayabilir. Hukuk metindir. Din metindir. Siyaset metindir. Piyasalar bile büyük ölçüde hikâyelerden ibarettir. Güven, panik, beklenti, risk... Hepsi dil üzerinden yayılır.

Harari'nin iddiası şuydu... Dili kontrol eden, gücü kontrol eder.

★★★

Bugün sosyal medyada botların ne yaptığını gördük. Ucuz, hızlı, kitlesel manipülasyon, dezenformasyon ağları, seçimlere müdahale iddiaları, toplumsal kutuplaşma...

Yani yapay zekâ çoktan "dilin savaş alanına" girdi. Kimse oturup "izin verelim mi" diye sormadı. Oldu bitti.

Harari şimdi diyor ki "On yıl sonra aynı cümleyi finans için, hukuk için, hatta din için kurabilirsiniz."

Bir atı düşünün. Ahırın kenarında insanlar para alışverişi yapıyor. At görüyor ama anlamıyor. Para sisteminin ne olduğunu kavrayamıyor.

Gelecekte biz de öyle olabiliriz diyor, Harari. Ekranlarda sayılar akacak, bilgisayarlar işlem yapacak, piyasalar hareket edecek. Ama o finansal mimarinin nasıl kurulduğunu, hangi mantıkla çalıştığını en zeki insanlar bile çözemeyecek.

Eğer yapay zekâ insanın kavrayamayacağı karmaşıklıkta finansal araçlar üretirse, hukuk metinleri yazarsa, mahkeme içtihatlarını tasarlarsa, biz sonuçları yaşayacağız ama nedenlerini anlayamayacağız.

Bu bir isyan senaryosu değil.

Bu bir yetki devri senaryosu.

★★★

Davos'taki oturumda nörobilimci Dame Irene Tracey şu kritik soruyu sordu:

İnsan düşünme becerisi körelirse ne olacak Kararlarımızı, muhakememizi, hatta ahlaki tartımızı adım adım makineye devredersek ne olur

Harari'nin cevabı ürkütücü derecede sadeydi.

Şimdilik daha iyi düşünüyoruz. Ama bunun değişeceği ana hazırlanmalıyız.

Hazırlık ne demek

Harari her ülkenin iki krizle karşılaşacağını söylüyor.

Bir kimlik krizi. ünkü insan kendini "düşünen varlık" olarak tanımladı. Eğer düşünme kelimeler üzerinden yürüyorsa ve kelime üretiminde makine üstün gelirse, bu kimlik çöker. Dijital (robot) bireyler doğar. Onlara hak hukuk vermek gerekir ki