Bir rejim nasıl ayakta kalır

Soğuk bir sabah... Tahran'da bir mahallede protesto başlıyor.

Bir tarafta öfkeli gençler...

Diğer tarafta ellerinde coplarla onları dağıtan insanlar.

Ama o copu tutan kişi, bir yabancı değil. Aynı mahallede büyümüş bir komşu çocuğu.

İran rejimini anlamak istiyorsanız, önce bu sahneyi anlamanız gerekir.

★★★

Bugün Batı'da sıkça kurulan cümle şu... "İran'ı vuruyoruz ama rejim değişmiyor."

Bu cümle eksik. ünkü İran'daki yapı klasik bir "rejim" değil. Bu bir sistem. Hem askeri, hem ekonomik, hem de toplumsal bir ağ. Ve o ağ, sandığınızdan çok daha derin.

Şii din adamlarını, paramiliter güçler ve bunlara yakın iş camiası ekonominin yarısından fazlasını kontrol ediyor.

Bu ne demek Bu, rejimin sadece siyasetle değil, maaşla, krediyle, iş fırsatıyla ayakta durduğu anlamına gelir. İran'da milyonlarca insan rejime ideolojik olduğu için değil...
Rejim sayesinde yaşadığı için bağlı.

★★★

Sistemin kalbinde iki yapı var. Birincisi, Devrim Muhafızları... En az 125 bin maaşlı personel...

Ama mesele asker sayısı değil. Bu yapı aynı zamanda dev bir holding. Petrol, doğalgaz, inşaat, telekomünikasyon... Ülkenin en büyük projeleri bu yapının kontrolünde.

Yani bir general aynı zamanda iş insanı. Bir komutan aynı zamanda müteahhit.

Muhafızlar barajlar, otoyollar ve metro hatları, hastaneler, lüks oteller ve kafeler için kamu ihaleleri verilen büyük şirketleri kontrol ediyor.

★★★

İkinci yapı ise daha kritik... Besic. Yaklaşık 700 bin kişilik yarı sivil milis ağı.

Ama bu insanlar kışlada yaşamıyor. Onlar toplumun içinde. Üniversitelerde eğitim görüyor, belediyelerde, yandaş şirketlerde kolayca iş buluyor. Karşılığında her ay birkaç gün temel eğitim almaları bekleniyor.

Yani rejim, sadece devlette değil... Toplumun içinde örgütlü.

Bu yüzden bir protestoda karşınıza çıkan kişi, bazen devlet değil... Komşunuz oluyor.

Protestolar patlak verdiğinde, "ücret karşılığı" başkentin doğusundaki mahallesinde protestocu gençleri copla dövmek için Besic'e katılmaya koşanlar dahi var.

★★★

Peki bu insanlar neden molla rejimini koruyor ünkü sistem onları ödüllendiriyor.

Ucuz kredi... Düşük kurdan döviz... Üniversiteye öncelikli giriş... İyi maaşlı işler...

Hatta bazı durumlarda 5 kat daha yüksek ücretler.

Yani sadakat, sadece ideolojik değil... Ekonomik.

Bu yüzden rejimi devirmek, sadece bir iktidarı devirmek değil. Bir gelir modelini yok etmek anlamına geliyor.

★★★

Anketlere göre rejimi aktif olarak destekleyenlerin oranı sadece %20. Ama kritik nokta şu... Bu yüzde 20, dağınık değil.

Organize. Silahlı. Ekonomik olarak birbirine bağlı.

Diğer yüzde 80 ise öfkeli... Ama parçalı.

Ve tarih bize şunu söylüyor... Organize yüzde 20, dağınık yüzde 80'i çoğu zaman yener.

İran'daki sistemin adı aslında literatürde "askeri + dini vakıf + ekonomik ağ modeli... "