Bu başlığı mevsimsel bir durumdan seçmedim. Ukrayna-Rusya savaşı, ABD-İsrail-İran gerilimi, Hürmüz'de devam eden trafik aksaklıkları ve Avrupa'nın geçmişteki hatalı kararları, kıtayı hem toplumsal hem ekonomik açıdan zorlu bir kışa sürüklüyor.

Nike'ın kurucusu Phil Knight'ın Stanford'daki girişimcilik ödevinden doğan "fabrikasız sanayi" (asset-light/fabless) modeli hatırlanmalı: Tasarım, Ar-Ge, finansman ve pazarlama ABD'de; üretim ise Japonya gibi üçüncü ülkelerde. Avrupa bu trene 1975'te katıldı; yüksek işçilik maliyeti ve çevre gerekçeleriyle fabrikalarını Afrika ve Asya'ya kaydırdı. Almanya ve kısmen İtalya istisna. Knight'ın modeli tedarik zinciri sorunsuzken mükemmel işler. Ancak pandemi, Ukrayna-Rusya savaşı ve enerji krizlerinde model çöktü. Avrupa'da son 15 yılda kapanan fabrika ve rafineriler nedeniyle kısa vadeli üretim artışı neredeyse imkânsız.

Akaryakıt fiyatlarındaki fırlama da buradan kaynaklanıyor. Dizel ithalatına bağımlı Avrupa'da, ham petrol veya rafine dizel açığını kapatacak üretim kapasitesi yok. G7'nin 100 milyon tonluk stratejik dizel rezervini serbest bırakması geçici bir tentürdiyot; sorun çok daha derin.

Avrupa, açığını büyük ölçüde ABD'den gelen işlenmiş distilatlarla (%40'a varan oran) kapatıyor. Ancak ABD rafinerileri tam kapasite çalışıyor, stoklar düşük. Bu durum, ABD'nin korumacı önlemler alabileceği endişesini doğuruyor. Trump'ın uzun süre G7'ye rezerv izni vermemesi, sonra ani dönüşü de bu yüzden.

Ekonominin yakıtı dizel: Benzin binek araçlara hitap ederken; dizel, karayolu/deniz taşımacılığı, tarım ve iş makineleri, toplu taşıma gibi lojistiğin kalbidir. Hane ısınmasında da kullanılır.

Enflasyon etkisi: Motorin fiyatlarındaki artış, taşımacılık maliyetlerini anında yükseltir; borçlu Avrupa hükümetlerinin elini kolunu bağlar. Hükümetler, çevre standartlarını esnetmekle rekabet şokuna katlanmak arasında sıkışmış durumda. AB'nin 60 günlük stratejik stoğu tam kesintiyi önlese de, küresel arzda yaşanan gerilme fiyatları yüksek tutuyor.

Ukrayna-Rusya savaşında tedarik krizi: Avrupa'nın tedarik krizi, taahhüt verdiği ülkeleri de etkiliyor. Ukrayna'nın Vivaldi harekatı cephede ilerleme sağlasa da, savaş ekonomisine geçmiş Rusya, Kiev'i hedef alan saldırılarla psikolojik üstünlüğü elinde tutuyor. Avrupa, parası olsa bile Ukrayna'nın hava sahasını koruyacak hava savunma sistemi üretim kapasitesine sahip değil.

Papa'nın inanç tedarik krizi: Papa 14. Leo'nun 25-28 Eylül 2026'da Fransa'ya 18 yıl sonra yaptığı ziyaret, inanç krizini gideremedi. Paris, Lourdes ve Metz'i kapsayan dört günlük turda genç katılımı yüksek olsa da, Fransa'nın geleceğine umut ışığı olamadı.